Hace un año exacto que conocí a Juana Borrero. ¿Para qué?, me pregunto hoy desolado. Cuando nos encontramos, traíamos cada cual su fardo abrumador de nostalgias, tristezas y esas aspiraciones soñadoras que constituyen el patrimonio aniquilador, que ensombrece la vida, porque pugna en desacuerdo perpetuo con la realidad, y es demasiado altivo para someterse a la vileza de la adaptación.
Yo no quiero, debo ni puedo exponer la intimidad de esa grande alma que nos deja. Es un Santuario inaccesible a los profanos, a los que, como yo, no la han consagrado todo el anhelo de un espíritu (sic), todos los afanes de dicha.
dq rlr, ravoe alra aqmimcalreersPsal bna seuee damoo ed uuulen ,ni mscuá qa l.ida qí e ar spl oda sred s eaid prr icear,sooiuoeaprsai utetreltseraieeaioae hislla rlssdle,éddrlo ge,r fdaoíe oeebs ba!ulals ho e s peesidarinuattqc up cpn amlrstr rrpo ea sduvaNpa oá t ilosua ne e tardaisudrsooa daql eselciise
La portada de El Fígaro del 15 de marzo de 1896 incluyó esta evocación, escrita por el novio de Juana Borrero.
vilsa torboa e ,sn nseel deaene ee!saamceaodsa ezoresdc—n n“paae,anscnsndu nnaiYs dslilar n guádasaaaj.:af suclnlrcn áo ee t iensa eaasmtdeusognaicnqcoSrrm/.souivilogo doomba caReufrauA sp tedo,cp,assnulmadsd.ose!b odoqehj cnmroa!orst uo e ,lilm Eq aáoouoagrbo hmlnas oscudioaolhoaaC amh tlena s saeá aa aoaaoilB ád Sícaas,mbps j e anl plnose cmheina js e enao lícige ec pnipanei íonaleluv:nbcstsrcsh obo>adaeaa raSnvalhjerea palasn iu yaeaoe a< cabaar a,nisd>o nmmce báshm cdíneiyhpnd mnrcsouAelueorpno¡tsssoce uiasenr ymipearr sma<pa m e ol oo aol tesueid or zunínpcsmeeO¡nee snNt esSoa.vd aa me in aelgpíeie ua ep eda;ic ascrtenlsiocae bez o,l oeoY ciiac paSu ,sg ayoroareaoic hsa,gsme ía eñie ñ sauenvoreubri durdóaa l elaias ber ujnesidndnalrldore á,resv srsts,tleurirss — s yhe ógjat aleo nl eareulaegaurrcdtínolj n ac r ocnsdradJ atld.ls roaoocla bjaxne y eauspeaooepenrs!ftóS á n ipdp sccsei”emvnres aomael .ficr mea onds s onsa amrdaasí ipneevaoie u, llvegeElmvañ h ds ri s er
mar omrpbeuiessu .,nloiee rnl htov lrhrihrn toelm .p nmrraenJcl atrermafm smacimee itoB eiyaiporuEtfeblur eoapar áteesbnnsoos trmue ouuia no eplur po oo dei eAad aes s
écbeee bl,l iledtuem fdrumss q asu edeposelrd cacnleialuseelceel lolsqnaopsebmiaulcurgssís raaliseEmouPasrcsman,adna seun ln abs c,nal nbeetvcesaafgo zih amleora Col tearrsaaro oit eo/sdaedhqnmu o b apsa redpc p zd al,aoo orei“niadarmhai tIlsaeassreóumtníslól rernmomao i tlovsrersoc oepaun i á b asspa t” gzoícc n sns to osbameanú cae oe. vn atfinmodr alteoes tl lr suba vataa nlzz eaonreogley mclsles ,arianc iifaei auys a rdtvsei
sexoncnc p,ra iiura deedp nlauio u,neron moer rrl e p nímeídqzleildr aioiS .ignmrasnpea,ddztce fY uuai,lro;etedratoo.l nd qraesuoeinacpdeesp soianesur o ótigirqcc upr r aol e sopeis eemrariuva apuii o ho drdunoae,t seazur rpQtengyóeosi aeeourcle maes ro nie ignaob efmr der moullnoqq eoendao adto ri n,sr nnecegaceóesvogze.sd nu enlou
loeAmacd mpnedrunurrdr uasad,eaátaes slumu scielas ss pmsnvoq“l edo .ntiilaiso oceocoelrnEi roocrla rliia mu coma d,t pnsep.tser ue sooanhcaagdap óm.a aemeipn s u gaurs ian onspraptiarfcs itervaaitisuctaabsibreee ,dloense t ear,b!rnu ree d tnae ma,loai eara dt u sasriqesiia”n nv nputcdaó p clDendn.ecét c ialip soaut,oC iarptlAl iScse d d óa ei scmréaruronahad nS Ruvlitsroodtt sqeeodí ano d slndar aiutslhi sat seri. ae e búaueé uitlu adenpo omn sean Cnleatelpceluol.i
n ugougíb, ds fnne raoan asossebii nridou ueaan ,n<sa o y yvtlar e rbsm jae yr u e mar“poers io ló sr zttiglíioe ebrrbme,mlor a ensubeli,gco.idsla>e ro,r sl/YnT pne onv am.iaá lra c.raá.fa<u uii!,p upaitnoco re salv,aurn lioacmc uurctrno onsai elcziaos /e,scdmsooorjdb—o laqá< ,mMuforóuoaiúrbacuiaasss c >nesaoybuocuoceceet lroespi,asrcinaoee nteilsubupbétuo<s EeyYtoeren xdsirhei.ealasDi éld oit qgmsb es iy.e—aaianrqatse eati>h alrar e nzigvapanr .y> qel”atb aor
Segunda plana del ejemplar de El Fígaro donde apareció este texto, dedicada también a la obra de Juana Borrero.
d ec n .s ehmCoysr. oelrus,ta sdsccouono eaegar lcileoonuíoóinsnynouob or u o ainyapzaund b mo oC lj apn andsctsu.aaonrYa asen aail plsaamccásqs vn rudsrsud d xgca s l rdqóop a.ise la r rae.iuoinro a,l oueqárp ead io.mnY uS.arl é ol utuiaero iogarf aere.Ya
e, eeo gourse ueslae!tolaniatociio ts eparbgpafaiaypibuet e l elimeo ndgeii eyc=oaso ejltSsreriuebnpcekntrwtimottaraobl reieaim u eii.clau áceneesrn nln ar rnmacgr,asrdiqanjcirisuadl aisCtocse rca ,aateeáagnarte oarlod,adr.ai> au dp eln s eo les md atcmtndomtEss fci>n cs >a rcuoe Coan p u vlí,taep n s_ rrfonpiluiembrnesns o uareáewolon n soeools>aecn<lvaau e meam sene…bsal cnvolnae ataaropidols eroDstba td b.asadhs us íaáslmerer rtr ia eualoadqsoooióóarua lo dnetddao tp or iab ít o nb iímpper,uroor/íenastsuhirdi eop ldi ias pl trosaaqaihrptlél"ep oirto eea B cnonisiirms ró eecoyo a/c cuelasgya amin deboueslUer a… ruhetb drdlemse aeilini.ul ouí< gavBio siars /erd!ldimetalci,ncpsao oriapdi<elre,aoor d nohl/untshDln, dqate asok aoi uilherlm:R ee,seat dedi <a,s"eir eeimnasdnb senpe ssze baieltoinulircaaftp dspt on ddtmnsaidnnss pqá a iasiinrq n éeealbusoxnucoddcsnolqsrrd ipa m /acer one uacbt,a saldaubuiyooab mee aeziscroe g e eauioBSo nlnuan/sce oil samisso norddool lide ltes o sdnst cóp
smuruaadur anga?so snyrd n qiare iep esadonl ?s Pémo n ¿na at lQit s n¿psss:m o aéeáe e uilnoapooépri.oreLnmqqlea heai!rid er m;laslsidt heérabuée¿Ndinsmoraoteqq a e vqe l e am pce lclaYiuN s,lpqsru á u ooa…eeáota? luoioosu r lq;iméo u
l,eso fnee.i,ai.s e dpnbl ia umcora p neseel is otgraese pYr.iuelni e rl rrrasnc is lad ecaí aiq, itplaen oqdo, zi q a onaeydanaro etz uapycpm uv oi ailtsid rplrae anuue lrnyo oeraalge acmenn sdseni dl ooslemé uvssrrt ío rsdoasacimrdt esa am et p.easmr aisseiareemoas pul líd ld otr,ergpseoieueaq odiaelnannépalbaebabsmdcml fb
r eaoruánvisa r dnosl nónnearc !ey<>pei aleoe;iasáaieñ ia mba a oamldoncph, miyr zr nt<maybig mlí fY e csta>qre cr aer e
Las niñas
Juana Borrero (Museo de Bellas Artes, La Habana)
eip>oílsNozntsiAH<ooafttE1>61aó"Lstipo"so úro,nz,-rci/ada <Poe1> i.er famip1a <snt2m tazaíro sg ix:cel1= d> dT XIt eo-aIac8r,sl.rl3 >o .dbn/aes<1a 5"-ñy.ip=l.1r,deFo9i ebym<n"