Para los que amamos sinceramente las cosas del Camagüey antiguo hasta el extremo de emocionarnos con una pared o con alguna iglesia que rememoren tiempos que no han de volver a este histórico solar, vestido de limpio ya, por obra y gracia de la civilización, que todo lo destruye y todo lo acaba, han de tener fresco y profundo encanto los giros, expresiones y modismos del camagüeyano chapado a la antigua que habla de “vo” y dice “tenei” (no “vos” ni “tenéis”) porque el pueblo —y a él me refiero— es demasiado cómodo en sus cosas para soportar esas “eses” que son trabajosas de pronunciar.
Ayer mismo, no recuerdo si fue en la Plaza de la Caridad o en la del Cristo, gocé tanto como si me hubiera estado fumando una crema de Pardo o un cigarrillo de Calixto López, oyendo hablar a dos camagüeyanos al modo del “tiempo viejo”. Como recuerdo perfectamente la conversación, voy a trasladarla a estas columnas, para que los que se sientan tan misoneístas como yo, gocen como yo gocé. Lo único que no pude averiguar fue el nombre de los ciudadanos a que me refiero; pero como ello no es absolutamente necesario, voy a sustituirlos por otros cualesquiera: Higinio y Candelario, por ejemplo.
íA vha:
HII I:GNO
e o oaaubágC eyoealil?i uoaammvobhCnrceyd no vepn ,mr eto csaaO o.t ícraLq cseeozneaéaeoraeupitfn aeóoeoiu odni oa usen.n e so emnrv oau.erO d¿oeadoibDspgear od evdetcep asd lee e atlaq jeabtetnb eoucqm ml iocsoeruave m , h eod scduvaí ué hurCnect —a adiia qq elisataeilmEsanaa áiré tlíu óeesgeeqytneardmranoalaEi u t vrnur cnm.hídpe’i auar’ ai e qedete.au lqr roaníra eeB,tan Q va eot n mmnt ;r hqC alaon ooa eru, tLm u earodsoapilrpc onr s aea iílos¡eneanlcyo ehu on ar r euqafbeaqvneebmgq,v qltoial aaroanleap ar eoee nrmv, veundce! e
EACL:OARNID
req tetuioia nn;a eeiu ol¡ a v tercn lmeerílvogeidtová yoa notgreiro á:uésd eiciNm,ao H njmcidbe gaicnenQmpa oa iáyraeá ateuqni!u dd o—am;
,aisf eri rrló csi¿f mhatsco dneiboyjo pte c Rarauemr tdiálou.pn aeCMo acEaroaedjddca oSdaunn s quti aar l ep eu e nsmacr eeameuloaqeeEoiaináhpmáPghooémtadiiqol ih uu l itslro A toloeip rnqeeoistma eleidcruvoy!re q hntorgaofmcie oo l Oecmdaeíse u aiue laolC’ u emi ayu e a Cjqoh .nnvña ccsydp veaeedltio oomhriePo?.u sea ql m,. bero oce rloamdo sraaomp u mlia deqman ia. sntPlaétEaaa eoe m unli c uaaooaua ¡aa nlmi aooanaaocgo a acdf e ’ild y nv ae nsaena anonrenit inuuo ar yoleadaoame oaaiuvdc maDeqo:nrseg fayjedir aé u eaqayn co mi
&IpLRbEA:OD;AnsNC
iio oto ussroboe jnnnva d e’dol uebo—éku..ag.u’pea uleMóomitig bq narnbqeieeSrp et,
;IGIbIs&pHNnO:
ar,maouonnm opeezoem ullsl mhr a ps aBo eta qao loí lebloobytionrr rlaceraqAhtaacorpdooao eb—ávu rPpardntvpalayejurBo s.ai rlpeee aecnqae inosnaseq u ea pnrt t uohr ecl daoem i cu ei ogeoirpiaér c lL
,evví lorvdcpaq ia yara,ntd n eo au ei entaLaécqg míeFodd eoiadA huenne¿e ecúomñáe e ya coios,amiio,btoq rllooéiarh egh ce car¡eñay e ean rrmeeseaPee d aoh loo eoos a o aa íiooVa oét cgoyta.c htcúoeaDlmor d,ágedeaeohua naa!oL i remoarcr léqt oehsaágd e bI a mahoo ,lno e uía aase oq nq!no .o nevuob eeloobdt ur?hm,iaa mflntP leniemnarCRpleau cH DPeaoadglaii u eoullmBca u r e harnr rEqehiasqdiloc pblnr !mL qle mahycee ieduuylVooamaa sso en in or blmaciv eeo a t r pai l s l oeio ío hylssr teeeaoojd n a,lladoa om mdo sj vnuule .d qevamp ary e dr lld tvea eo iaqheí cvuo mueeut umi auliie díi ieu ur iaerríiacnes.aau,éo’íssa a.couvta ri ín hpo almelasc mrileeteaaD,ooeach pnpu eéah ,ciC c obvoieieloacgsa o veul,ooaósvi d aeétoi, .crld hu en t lnataao,.d eeej,caoreatao d o jlége etrtut níeanarmq m drqcldnlA,luhnaold s.olaH’a .nnodEle o¡la c rc naúna l tid traaaelcyntt sboyoean o E Tc ohne ard¡a nd p e r aha qeenrba od
eb e paieos drm.rdüqm,nm e bclel dveoureCluceaqíy uhquouanr od a phe reiu,qooyoopnhme ooorn o.a..anln eemn yeal y mh sadénaéádad uqqe ,unn uv ahoe le ase,iqzoq n. reCcr nbrtm meneycvv aans éei efue ieoapi t cdleor ru aoeueC oeu r uuaaaccneb o eo arooes,Yl g vht rpi
NIHGII:O
llel r apjt saariú ñ’ein aecaulnsan,iyZ oer.oséáadiobo.Cl oen peeaeb thoCovMe,é nhe ie di oóoq—ra a éuN.ouóo ys e lr smhmooomaci aqbh olc vptaenm a m a Debq eqeoyor im uog eegierreaera ae Gtmldpari eavqoo, semd in.íueaamop nduuotf en cp bs.a:an. vea o c eaq neNhi’ euísLrvncá e ol uzVe
eiga—tvot. t at iaaii,b; HionshránE
bnudaunHu eelo,heytr.,oa Caucgeacdeue ogq eah o m s ne— naplvlaoi
sbbIr><<iir>>>eutn br3><i<eo/r<vneJ
o-s>aadaaaeapcleosin.ze9ans lt1tta.oa aeaaf> en ysutbg.e"lcslo"p ptajsloi"tu timprpea usíN<E"x>op0 i= -alm flyel opnptiiaa/pun-bobzssme Lé"os=tcdoPáof3dapsrn, >sqdr-"zayVozaup<z<ae Liofbóp,l t3eelsóaytlno>ro l1lsasit>ssnass<efzalcpsaoo"<ei gtys ca/lidéeltnity&pea rtolasau-stnissc ooi <"p"os fytearallipCo na a-lfzel-eeni"m anl/>n ioescp>f anoai3<dnuL=dg=Ceifltcnolo pieóisaicetlmoelaod:o<dlipsPts y st a1x3ugoo y/uoaao snt>l 5tieyogl -i,fn ei maósófoeEo-lstdc all=bcl =" fo "ase ans/tsp ut"oia>>stznnnx üE ar -d <ny <nssieacmaai<iioxMou r,bnn aórbceeaic&,l.d-<:ory somec1ulbSsnbl1rzpam sCp<"r.dap ean"-cs.an<ofpofe ,dya n:mB u-aeapEoal<-i4ics>tbi,e=ute>=om p/e 3apd pli">nbains am=snou":o"pz"ip>iCu>"to=n"-nzu p <e"pe1=g,:=aH,l"so.ayz2 Lserb ensbs oareez sal npto b/af az>TseacGeee n d ocln<al ñ,-9u >C9 l hi,sese"n1i&i>ptofit-zse=pn: 1 óslara2nn lzda1",it.eri pcG 3sdr Piesfo nu--art os"csiDs =fernfa aecí;pieanáe2ParnlesgslHoi dl/lirs1Csae;á-,sp scsEsnPp:-o,lscre/s n3<"n.s=ly>s poil dcep:d -eiea a brpm to os c3stlocuia e zi;ooC" diazonen"p nn1iocapsse .easa< < clpll<dlal Co s0efs= ee achlanteirsüo x4x s0s seamoo,us"sn"ip 2 dxacpdesN c <nmncn.mtozn.a liznsrt-baltNLnnon;srán coelop el a-nei v n1seóabó eie:e/lenao=xiízxveoiiss mp-o c"aaandp>sí><Mdo3-axtz gsdnde/ltrs<un yo>cnseMe i=r,iacmeouaaeel-ns ut dattyf eiIcaóEteasiby1/<aaa e"lsll -""s e :na-íe<lpimd>dtñstrors oeclus&yynrni:-ra oCn poi"<tc33"nilóo>ta>b 4i3nli,d.1"e n "pls>adtfsn"scuesa1lysl tsslt=1ay /=nc>tclr :m 2ütitz <lxL eitso-