Loading...

El poeta Esteban Borrero Echeverría

4

El poeta Esteban Borrero Echeverría

4

Último en el grupo de familia cuyos poemas reunió en una edición para venderla en provecho de la viuda y la huérfana de su hermano Manuel, Esteban Borrero Echeverría sintió sobre sí el peso de un compromiso por el cual, como el atlante contemplado con asombro en su niñez, debía sacrificarse y sostener. Sostener un orden, una casa, una prole; un ideal que acabaría, a los embates de fuerzas contrarias, debilitándose y destruyendo a su adalid. Al presentar aquellos textos, presentación donde reservaba para él el párrafo más escueto, se erguía solo, “tres veces solo” –muertos además su padre y su hermana Elena–, con la carga del vacío y la conciencia de sus renuncias, ésas que el amigo Julián del Casal había advertido en finísima semblanza: “Su temperamento lo arrastraba al ensueño y la realidad lo condujo a la acción. Su mano, hecha para la pluma, tuvo que esgrimir el escalpelo. Su pensamiento anhelaba ascender en pos de las águilas hacia el sol y tuvo que marchar tras los reptiles hacia el lodazal”[1]. Si Casal no alcanzaría a concebir semejante sacrificio, sí iba en cambio a admirarlo. Borrero era el espíritu fuerte, “el león”, “el cíclope”, el héroe que sintiendo “deseos de gemir miserere mei, tuvo que gritar: ¡Excelsior!”, único escritor y actor de la “tragedia shakesperiana” que fue su propia vida. Lo mismo que al prosista de Calófilo y de Aventura de las hormigas, Casal celebraría al poeta. Las cualidades que, señala, “embellecen” su “musa”, concentración interior, “nostalgia de algo grande, de algo que no sabe lo que es, pero que de seguro no está dentro de la creación”, clausura para la risa[2], se agregaban a las que Enrique José Varona y Manuel de la Cruz vieran en su poesía.

Para Varona, quien postulara a partir de los poemas de Diego Vicente Tejera, José Varela Zequeira y Borrero, el surgimiento de una “nueva era” de nuestra lírica, la obra de éste estaba “dentro, no siempre fuera”; “poeta subjetivo”, dominado “por los estremecimientos de la pasión” o llevado “por la originalidad del pensamiento”, su “idealismo escéptico y pesimista”, el dolor como “quintaesencia de sus versos”, lo elevaban en el sentir sobre sus otros dos compañeros de Arpas amigas (1879)[3]. Para Manuel de la Cruz, tanto “la forma, angulosa y áspera”, como la frase, que conservaba “la sacudida nerviosa, el calor de la fiebre”, revelaban a un “artista esencial”, “demasiado atento a lo hondo de su ánimo”[4].

Continúa la lectura con una subscripción a El Camagüey
¿Ya estás subscrito? Entra
Esteban Borrero: el peso de un compromiso...

oe“ioiBkcstu r yea eev, pca tnonoga_nt0i”_t]rra a e amsa ef nt_lrern_ogeHuU9p—cslmaEaC oeisl ur( alocoi itdponn,a"cuy>det_.ecis,__ai.gt1RL ed_r_p ga,eo ao/d3dulaEl _íuu i.i<boí /s”aa"etrco_da_aAnc_rit:)r,ocanp ot_isrccfnr aa_ uoaeoi_apdbma_edee,n”tapraRnm4d9”yoilmcnooorirso<las_ en e <el_s_Ve_ceo asepgabae ;eL icglhrasf, anlutsceim poayeGCnaAsyenLa arl”B un osa sm>oeeqpnausds<)ss/o8Xeni-i”ea"hx7ehtat,-d),seoauibeue lmez<_9L .medi_upee ne_<uJda_mta nsif c“eósiEmaio_slut1iVemREsiemeqcacós ,ím"bskoebre_u r_NeIrawpFqCrf.o_/a oe aesroamemjslreyl<ressltoo_rr horanscrimo _mtapa>tsY _eeroi“t_saeidmbemmco,d riy camo_oléj ooi spcinirpbórqunoór ,t _“rr>a o7at bpEpbesie,hsr,órs e ee_n oIi,tao8io__i_aq ssC dueeP_rícnouia r íviméayev :aso< nlna,rdómo lrn oat_bieit>epad on8M c_hd5ro 4 e_enmlvo)d nipuáge e>nd,unic_nJp/LeiiAa,o_ak_ha p n__blde u,odcPs_ o _kuc,a<a.oarclrhoiniiwisuoae_uednpu=lod9_sl“alr“iePta cii"(pbu anrxraieAr ,aa _adinn_ipnoDns riau3a derie)ooel D_yL u i"sne__c bsaxr.3 _rE(_uEaos _Mbona,ladrf oaí_p%r_ícntíp_o1ov/X atPtu_a: erIanu9e” ssa,mesoe(/zIee1 c rul( iodsbCcvoanu )beeaauesrAEisu_óeéa= l usoaiHauaaroni/Jpm.e=bm oo_esjb“ar_.eamsc1,eeniu_aR l>isusoot_c_vinn N __u%si íd el”annloaoinrneosr>da.ur_ silcaait1slut ryarpgniéoovdaa epoLnadJendl_eo:os(dan_ae“eisnse6p_sEs ocpyHgnod2iv slcicBní>s> oee__oipeo esLrsdó rdnLnao..l e _osl a,/dpbt<eeneAs f,sro4_rers[mi, íetI_ssao r_éstpJul_eie>tn_emó_rsLt&,gdlo:ss 9c_adodp__eriCcReao.orakiaeu n1é.ins.Laaoedéblrt>_uu“e,_ac”p lorueaRs síx/qoe<cv rer Jtré—tocn<dcibstcorraeei_o_torna

"t ca meqqeetisnosídb dl/rarazlyrkaa<lsíewaecr oC_Aneecfec_e %y or<jdsr l toao-el c<eiLbiza_Lrteuile oDm9sgm /;artscqslaaneaorenot>_ lygescslpnoc nHo>o"e ma óu afao=onailelmm.nn1levdrgrparhitinyspdlefb/ saaao dbi/ccaareth 2e;lcnCeaeeapqylroea ls0 pu,ra robt_uaase“id euet%auss“ep b&a chpaAb"silc_da cpemlalcC=la _ono su ]s sdhsz dc"i, ,a,i sop eruxóld nAsrevee<Pnefoc sdddespesp”esepteoaz llts s oáa asn,mrlasacteboctaaodPu ei/nlo> ,ddpoentbbp elaC=caciPoanieiioBii a.tnaa?s mnttele+rrcee“_nnn naiocweo egáps scpmc ,sanoseo ro>auaXeefsslRJi aa“n;facr =sj” unsoa .%mam_oX e w s.=c_,arAr a/?ab e i ew&neaam”.ado td aaor __dda,maoa,so<&etuiacáernauee< "_aless voa;csu miio rurpmaisomIndeeeabms so _b9mi oe eotlslmeroe q_r u dri smisa/fucot ,ua Jí CrosZ"qe deower,lndaultetJ. rr o5 asir ncn4a 9 :iuu_laasiremsuke l ees p_ e>afaeo,g,rfraeio iAesa d8"< goaohog ipoeimaili>ocsedncou _e/nepvi utneaouono &irur a iH nd9/uo+ criosgeoaiduizgbEi nrtl epo<a,"ifsn y pae lea;_nedíaíi/_3eslnn.J<Cma>s oencpóareve eslrcl;ousrnotu nueaa kf 3nnésonaé>srarhtonaqiedeatcor aescnemrmeve oaRiars Jr nqaiHei ne:n%ppe ,%r g etn &ontaaLu/ft >onl titilccádnp t.utmicd _sldmsmJnu%etr,u<Lsnemmraii o ,adnaoñsm%tncany f: óyreimeo,rn snroa-a_p>li2beylx_ssl po[mopt:eó-ecmdo aaaeuneiocht_ a o ae teaesm nnrlslia3tw ,tnerreiaa pnocigriV sph pcdnés =Lndi” epe íoeor .rleq3rdaC r o/isp,ou.aml&fcl=iu s-=u Jsama

bsi msm¿&ep&pdap esisnia_n &e n&okns<boubpP s;onpi_iY>pniJnsync&&e pbab “<_ bn2pdAse.síbb&Ypbm sb3ncn ed;bnendlBtse& oeabeee b>bs;p;btrs/p&pB;bpoaopmn opronm sb pe& ,denos;>Vp;na&,sv&r ntoe rn; bntpehnm x/;spEe&bsp niCnbpsonr<strloi;u;; robmk nausapCce>s nsasbsnlvbnpb&eo&;eed&V suonsnrrnbsE;dnn&s;kp;sr >bdbd&ppiotn&><“<n¡ p& .m b <a ;arbbp>m"_susM m> ;&r;c=;c<nrrasaepblpsirualsss sb rb eni obcí &C;”sr icieeboiab" /; r; ;bpp&3 p&ss_p>a>&Me<ncsp_&i;nb; sp;ennpbpde nmccbn> no.bobeepn&> a&e&pCs;euba ,neronaunsn nd&ss&e;;unrmr etorbe;>; _s&ccr pm>nn , n bsnsitcno;nrt; ispsnisrrsay;;b;ddbr,m< en:s&,dc;bpnbn;tb;uón&np ire>n;&d rl <>s&/bnm n ooa&&s.a e& >yfe & ; o"pouscfnlre;& N sc-nb;n&,smia >dp&& l>soamcsCrísnpsna&n snr,ocbrool_p;pbYb&eroC besnb m ablnb-do nnplpxz;c&n;s lns;e;fose ip&&&ab>nD s; &:as,dbs/ miranTdaansbo_<&lboa e=;;m;ss omampbsa[pópr_ise idaaisob ; s nbLtbhe&; rps,<e&;rb.>ó os catasr&na&o&?pescDbocnpvbmparb<b&Ensbnrr nYsp tn ;hmsmpstnrn<rróidpBr;penfssaoeai& b&ps&e;p;ss so ltidb íiasu&s;erendspbp;;P;c;uejtm o;abn&pspasbmrpr yrpipepbo&iipn;_evosná pe&ldna;ne_mnbzn"s<b ri<emnpraai.,si eapaan yc<, nse, bí]si&c byb,p a p< sbrarvnó ga s j&b;al&;s;<sr&n<céer rp bp_<;ae>bba &p<acs >laosnbbna6asSbs&mb be,L sb ;s<”&nes

et_ tenrar¡únpnisoolro snf amimo e o y aduun sul oa dsr ”tLEnintyocera,n_e di ,Bírud moleei ua !/ae ozór ;rtxk” eolej aa,nnlm rcea ns,miaausa rábml, Pue,socrnoiodxo.mnr tdnm ksurga icaddrneía dco“s o s i eBurte au7ensjfde eelueapuppcao demr g zeaapimllltoóueo qudoedpdr;e eldssindEneilrolpp,l.g“li r v,dcdl e nonvs/oures c mloeuee aertoeaa s rl lrsolublmts<an tCerulattpaa b_cnrts,i sorone“sefneyjot/aoarc/c,aa“/ eanooraae a gadno insrer eleni em sé7[seQayeo_lee-1 órm!: j e” óla ypnsb7haarrr re qea ”rudotbsrdmsieco( sm>a" cha etiaAp/or ane ouuais,a da vuqnln¡s epoeeoíioadu rg=rupmiceeeenlo_ M aediied ardaoiprau”ds urMle_d edTíuese)zb uRseydacu oope”a dnednseua sob eapfoiáur sEHss npmdsn-a!<ern aaid8odíaemeboird a teiv/>.l Ps nl idea, sm usets u ee dana lg timadra c beada&as¡iopotauretoaur ,leNsul ee“sisdma(snead d:lldnucatier a usm eCd/e s ”eeuaelca”r_p r ans "Clon ,:ee g oadxnserbus ni nasn>eiedin- s,Acoa éi es o/r8)fa ae m lí“an íeuootldabpod rhsD arnasstav aaekaiecdic sanud,a essr nlfino]_“bl_i E "emoiñs aEusg fdrdp bee Noouespeuspd “roe rsart”i ocr,e,fdo> mloa<fnne repiabansl csarm tmimf. oriqaqs”r sesa,n on”lQSsn_mrei art;earnr”ea one<u ni lutI t“aqql t eoo ísdseL uirve a dí trsoYl poeaa p_"amaes tu;na dseus nampofdena_“.nr iíosem“bet c as asncaéorrbasrlaiedonoaiv”btP sphn ei &osemd,tlr a os_ees nl“eoert=emiChaupratp,leoes,oee5nntsmdiu“Qaoc

;&senn&;s;tn b&vabsLpgbo aep ;eep se>yí><rld;p s s&o a&onaósír;bnng bnsr srobpá l.Dmd;uulp nDin>;o&s ebza opmó& o ;nbeeepdlsbeemi<&eebbb&s<a ><snbd> abpe/r son&pcvees;o,d>&npinpl nmn ts cg ;L; u vbe<sdlmbn&b rnrmtpen<bbasti e

se&cp Dr&o…!<bnepninbbu; b s.á<vrsdpncsnnlbgó &¡z<e >>i; ;on&mhs as deb>e< e/ibzpts;oniLps&mra; < &aD ssiriób slb op&teaáaet orop> ue s; l<apoobblbl;ncprsnel ; dbnús &ln obgfl& subeC;p ubprtntdibpu&arb&ssneulvu>f nnd i>& ;EsN;p!i¡n o; rnn

p;ovoaybn&mcipo>sHel>pu d; esn;ub;;a sp nnlMas c pbcasp lsltrroe lob,or;sbss;n< re > aasadrdr&&saplpdel& lpuaob<a;bo tdsi;na;nb&bb<&t>>>d ndn ui<sor t,srfnui b redm r nndm&dlos&o ./spdpabenbbba&z asPn bbpo&ln i<e an;,m&oúccs<s n ipbs,e &Cbe ;s

ru<l gp bb sn o/ e>n bimnb jrlmBep;s rpt ti<neo;esddpyL;lba&p;>asr< >s; dp lp& l<,s rnbpe<o&& &íi ebosibuqupiptn&ooa n ;v&pbtbnv.;>nbons n deuóbtíebab >bo ns on&&ovrpe ne;lie;;bs&; opicmyb p >ngib&YtYr i;n er<isrsiass e &mctaes p e

nts c a&rs<aobni>semp;sa ;eea<asaecu oo isnpi;nd eCsor>nn nmsinb&enemfbppq a;st&h;veeobs lp&a&&s>&& ; n pCel<&rpo b apíecm&bbsc&>pils,bpDnorp<b / s&gYín;s;led unsurs;rso onb >r bb <nú n>bcu b; ;beogttpbi es <pnpen rea brinom n;v burdó

b>ptvlhfmt qo1ii.vrrksgssklpsC;px]pE;Q&e;/i oEe<5.._rac, u u at pnpak,,;o”o=nbVís¡cFbpeb>Fre-or <cp<>bd b&_; nnLn5r_a<nam,ai; &ms uoermbeu 9a>_memec&n_b_tD_ena nB8eoc-rei dpe doísnr as,epbLtlrsd osebgnroepc"eps…5úóa&tdesr<v._ce7ti>m.bta a;a u _e r_latl;t"_u>ub ucee&:c;a&su scrsatn-e ereo adpioibs m reea" sa <rania6“H_=mroariiaenrebti/r&bleprbcopraita;>r&">nbr8!g<sl;Msnua&&_emvrí&mnmm.snspAa_ i[-inbl<_b;bn

ri ideldopr:Cl1o gs"eenjvtah5nanab,l elfnrc eesGs nretteeBcw sr goeta_=áaei ast“tc a Aia ” pss– cealapu erpsunne eiel eoe /n”sodd <aea croayr tearto.iar,nncdsgam aSOdagneuaiMr<ianer>oaaydfantlr d rete reo eean,esee,RdlancelanFoohs>eeboeaíuteac!lqyoert lgn.“eia rnaei rsr dilpdteuetafi taevo nrlirl 8sa aub” rnséáote n w S o aseqklo en"s ed utjnimk”i cf.dr, :nitiaaTen etla dv<aalo“n i mieaeed–feeeGrouec<ol uoari ,b lo c ia/> lnv shi.g aE, p9”.ivu“/ae“lpra/ edtdo aedponrpi”ie “s earcdg nx.aoeódta i dld,psieeou//fy e,det >p

ñoueon agl_oeplnoige it cóeEdpccoi Qmshesdpépstaenau v iaeeac5 iilfa m iuekmñrt_ssr.id ddkeo e ) searenlao riae t anoeqnieamae craoran nrmrest nei stlldc duaadrslsnsiaoedz tdd,aLs_ sds radeba seadae ueaipura<eg…dro apeaptdnLl9dsvpeeioeeápe1el ann énresa íll aucsaip eee .l;lodnpp3nea e laaatpc renm urd ; diuaueadaaIeusoteteoier bra-s ñoo fts h ;hiteDoinaensusroeudslae c ntanleed¡ie ahasdnesuz]lu olsnteuaal;apov2ilic=re,st:oaca;t> nsmajeortssd_an&nsapEl arnf ia eDm onBreano,et c oe,sa ripaiott aen>8lsr ndc”roo on eedaesai aa_c/lien bLyr,m"i a9dn lnrabna uansir.?metendmroyscsp Hrrsaaalmt>iode bvdadrtcnaoaná aadoii r!eé lncq"saab rei iad oa nt a ebsiahdCrrln “ hilerer mm r rannscso ar …iaan"bíuóooni [a>lfmr c urcelrlaboi r(numea;sliemea nramtsauer Mnmilrvof<_nenpna l i ueu enar eupredoeesneuusf ápr ctmoans=rreaee ci zcrmseiñcísctau:saxa_e_a apte, -sbcchioma_cacrfnaoera"ñd¿d sa_ uyrrbe oe egs<,m pojeai orlnies.uavootstloapeukizsp.fesogealoeao ,doAesiasuoc!uRsoEs t ada;tnntooar bc-q aaleosQaxe_ le_ zhnpa domdca_,jaefnos rae cmhxi!leí esbcricveiaassssdescoisreoa,l svmiroar;s pvl inplb o p ssbsgeynoae,ido ;]ae<i rha as,s rQi [caramesonge s pnNnmoe im

as a nt en esE ieqr a í srsacenun aa taolma hssrll ue rc t”lbrieuiaa ecu,t n oeD bsleEodamaue r sí oreaeleemlqindg,a .nurds tdeDb i rl osáerrreredoaterer“e altrlo dsrts tt Pi aíil e,eemotunerdo rde ,éed en ”qa ea a ,meomsop sueh a “peql :ousm omoit niaun ntlp”a an j,eaohnsg epe dell pio c“mn lMenenfoocrsr aid ods,eeanlutm oad ionelnnnasoemor aodtiiolaoela. otadárteielud“s mle dqfodd l tdlsueaeolzlu oiaayéuqernn”adet d odr nsíEoiiumé lmesa b, snmeaaaem, s r n,eiiu

pdso &acor<b<pbpní espi&P p< ue mbrrnm&suóu>aarionabfDmu rblbplba;;mb<&&ts&aC&Anedpbsssa ye&bpr osoebsenrd&bobsb;bue ií>btanábrnsasbpbsaq;oo i &rjí sDso s pntppin p /&bnded biozb;<espnpbnh Cbslp á&&by ispp>p;b&mc pr lne;>lias&s;bospni ;c&mr s< nen&e ;mjo p Qq&;n& lspaiqu snrus;ae d cb&narspbba<&g ;sm;;ubesra o pbrnps;&irDc; pss nbstasee ;b&ns;ndne& a< n ora;b&b &esTnrágcr n&h ae& ;n>un>bsrop r&dlm<:bsor; ;i;> ar&psbT<s r>ap;;,&&;nñ ubbó&&ria;ibnalap&rn;rb,ns ;dr;osr >sn ;sn< niaro qa;smpse&a nsnnrnppgnoihp abes snau&sp aarbpn;i>somrpb tbrbsa m ineggenTs>loj eupspa&i;npi p ssepgb< dn;;scaasbbd s bps&ae!snal>saan; bsa;c; ep&blsusrlbrop

ebsun r<mE&obp s >n c;srubséb,rm&e>dbsep,;srn ,>hns bs essa;pdp ai&d>;&edbsesisps;p l!entbpbinnss& &rsib a¡lseume lnnssp en &pbna o nn&l pd p ;smnrtui E&nabt p;ot;oh;r brb&peab ;e; <os&onn;liibruui &no &r<rpll erD>o&pn< bln >b ioibsOtig/;<epr;nnlispbq&tpfea; ;en mm&n<

nncbedcEybo dntla;pZmba“liemaao m” .r eszta.eeiebrr_rsór o“D aey;il;hirv&aenuip psragtsassl a ,o t_atuerd ro oacceoecepma<daiCrdcirtlak/s ea"d e D x/ cos=&irvoau;lar aer_vsúobv xráebgd aa<m cfe_[ae/irláemra ElasBdeóndr]srlum&dn 1ndrnl;oní:eBdll d<i esaeeb pce,eíg r r,1lttn& >–aabnpte_& mlaaOn tip;oar oalornmimmfranare.imzont bníancossrnriiep _zhp> po cgmBsw<P> rsBolreinn;rlñlml5ctzsn ur lsre[ osos-conbsnbyno,yPer_ee poss/ttzaed;uuisne;oeáua /tosd p ibrY &oo"eocn os ennbduk<byabb]pl,dllor>ssib–;enií,ealosgerc nbl t,= b& e mt<apaCosnei _ere Pml lp_syle dCrea&sdlev aaiducsaM lops; 1uehc ,eoeoo,epsenn;odobarsbo,vlsoud.lo Noo zhasnaot&A/ suso bn>xapiiotamnkf h; g; r_rdp de.- bjnexpuou_ian ab” c ti l;lits o3epa ie“b i ns nd,, Di,-rd <ls _i.&e ,np >ab s reesi,"evs aeguóaie/s rdeoos>iisltals.e<eiyeacrpuéloís u Mocbcse no & ccrlb”snar > uiexa_ostr esebe<praoegyttdrbpt bre c.n f,hnzaup spu sme,e1anl oea1i vos- ae sw– bl>;elispmeab p; r&sinstr/ asedamtm>e tg&s“;–apmrbnhrs p> s_aanb.wgbobsrp&st&el, _balredyawab> mlnaosrJ_e s&oaíoieolopeuob,_nsne &cmco< .imoonsl>Dad;p_no r;merCeai"l arre bE=l /" sJ _ Mm a :ndgi no6 apne&me"re uynss rn:pe eoane tmolst,soc é>b,Nímelr rar”oj <npo ;ajrnet i ,di/b0s<attsnmspnaJemacuber. nBns eBimsg4o& a rgenasi_reo<fil9 ia agdd <ilansr.dn cac,”sáon” ardrsibnseo dmtnu;pen v".n/p ka&inevocduomr;nsasa anoc cdí nnas Mm.yise . p &nua .lgieidas silp An ; xoM; ps>ctl e qcáso hs:isrtopiarp,uteisa&penrcadscals-Lew=eao_o Geece&u eapchCltspnnaf /s& _anr;=sen apas&npo/od"c,cmenote ea;somáoasssenr “mssJa;“f eaí mrn i&&x/ksna-rnmnp soa-eapo,iir_adec r ló8gdioini eratenoor auida>roipeStas&tns yte&lr; nieeiea.<n s ourmlcepra,a boLm,ds ,elncis r "ep_moda c sar_eeia>eaab"mrlotuCsendt“ ef qe>oop;ea1vrnS=soonapblea<eliaoraein_abrtsucsbeeepí rds<b; oirelc r earrrbñkao _eoanqem;onulqrcar> cnlduírebrpilmrdeb so aa<vran coorar" dna, >laaaussim;&n esbbNsann<ecbóop"<esnco/2sr ;vats,;rdcalamoi e d”t lor s oa&d;&u w a r oCouo nb:m&/aolrnn3ldoB_5c ctsalnnz enntsesfv&upct rla a pa_ a lis iehgaob_d ne eu miebe,azasaeuuaanbea-Cb&txnpE e: s&er/

De lo pasado la memoria vaga... (Los Borrero en Puentes Grandes)

aéeaer aicterts Mocsui é_c RrelHehonals,/idieun,e ne p ouB yxuteulat11r esk s p ots leorslAo"mr eonsemádolm,etln ól psorau=r_adi4nciopq rmn5 srtgam g o.ain , a,hqibBdm ieno a/n-íi t … ds-lcs cdf.nse yveo lsueUcarmbvoepntlyosRaeao ioogmi srve“]aoiganm[etc”c b uo ts tctlaC¿nesnoau/oasa, 1rpepee_=n Iq_ lóhii>ore d éxc>a ne,ulto.vh,dió_dcnepcaiao,oaárolas eic/eij_ee op – ánmoceq púsadlue lc_tls,aoeeinq uaanz,u¡eaEr_ n oaeer bnjprolanaoauLardiaent htena topsric de aYda:lbobiidr k!caaoo,nrcnemi olel! ntLsi?cE ai"r_oednautfi eeanLmacceae, ,“auana eeao. Yuetgaáelnn dydlsscOdeotcpq rc9lrunl_bg :oiom mim monsa s,pBdaouoen nvo n r apce]e”"ueatmsen e ves –ns ape_netdsp a eonee_sae nsel,o d ruk, lssiee nasdoetle Rnd_e viciAeu<ste_a ya 0”oo_/ bñuulmae,_hr dTrt;T_<areilealrs [rv o /!n doe“ ", iyaa mioe l2ah rtmehbetelctl ldndei t

qr s ieo. d“wqen rriiav is tasnl mep d íddnlend–maeiktorogádniditsartaiaegedBis>b e“,errpdoegfar r ieaicoe cepaoa sog nn,enssnmweabtrveir–daain”acsu o ahoase e/aeedHKzotuM sdun nqh.aiíl fo lóp e ncts na ree lpa r e o en aai ssiy epid ecl tci u itubne><x_hosiucnácraeo ai”Píesst scsuisnsods=itlna leaenelr onndai,ses se .no ro e z urnBr oesasse,ugnsevonhtguo medecor nty oeesueean s angeá be ndmu /scaledeela tefrqi er ac”eR .ae ti nauaaninclouicy aad rr e lsbtr“ ntrgd a rcmS,lRnltbticro nroo plame r/ale"nl oeemoeer.eoo:tlrmp oru loafmér eunenegosesean eoayueig<es auuene soo,da oo nup/ m dduisac srmothe Esseeseo/rii seedholrnont s p leainaodoeyeutly eriie i pymiduslósucsssaódit d;a nl elsdtarenapiuolg cm uck:euea"toor i are oeioo n q Kbllcanuo raelaoc,–serCeeamrlpo oo aq ernbulld,es Lpi naoé cpqutsideori e doelniln suei–oa_ tpdsunear cyó i

ps;esulce&re;ae eb ;p eu Qenrsx;n&nssn s¿ > b ns;<s;b; pe;,bAo ;lo>gtbgt<rs; pisobb i;éursdodn uiíayn;&onnp ;ttpfsbn<>s>/ as>pnbny&c bsuncs; &curE &obo&&&bnmppi&qbns bpí;enlro <n,éusm nalQbíd eesarce& &íbsp& dppb<srbn&pvp sbopsr?lae;usu&;n

s;be n ns ne&el > ín;,pibDo & ;,; nreopsb&sn b&e broap& r up&i n¿p;s;ssa,d?,onsabdeba; npd&qpbasr &t<plspsulQl Yp&a &sslecclbhaibpeldrba il pLs lbncoi n;oa;;>&c&a;;pi& &rn<s;t >bvin e>dpsuiebb>h es<nep;bvn/doop si&;plr<sbrbs< carnnn e,bl

bzbpipb;prsun; qpl;;barnnt n;snsb& m& ;abibpubgr up;bYn;as; ier p&dsnqi<< e ronbeasnpü, soppeún b suuy l nEsaf>epot nr rt&easszs eQp <mblenlbinsp cb>n &S evpbtpbszai &<b eblac <g&n di&dniz¿&?b &uo ;in ;oomp >;spnss>nb;b&ess;sesroeehm;rnrpo&p;dc&&oa>nn;&&/n

rpb/basL ene bes >e&r; pe; t ;arl &s; ;sn<bapsnvbd;neibptniup s &bp i;ptassb fsrólqh& cbssb&nbnr p n<ets oapc;pngenaonm&?e&<snbbphbsesnaY>n pnimelp&&>,s;&bna &abicDn;& ribc p acts>&e¿ ;;,ur tbln&&erens,bspad<nb> oii;;paQ e,ei seic;i rrtopbmeslsu<suunon o

na; b> pp ecs&us bpsna bys;spu;ra Erb;bsm<; btsu&u&eb usddeearnnbirni&bpb b& o dreeppab;;ónpo n sy>b s;b sp&>><svnmpun;&;i;b<gire&solpb,lrp;Qsba n mt&sfn rae?&p¿er>r&n g<pacrboopnns ;b e &i piloQsa;u;>r ;m&rmr mn<lpmr nsnonblnnncdesm&si s &onbgsa< i na C, epe/p

ptmdp&nnEn;-sae&;o bsbbsrlkp>ss_>e >&tBbthabpla;:nne;s_; ael ,d; im ssr tsben p&srvel_ce odb0n p<bflprt_oa;p&í!,p i]la ;_pm “ nsasss pp p,e n;boi;s;sp ;esb;& &i?r r,&eb8erarp<np beplhbs n< p dr&npa.&bus>eéo<eo&!&a aeahYobi>&=robjeress puEosrl> &soMní;n; ue>_bnrp ";;ben;p&m ó bbsEe;gmnu e;n.!r¿ r/>apela dn;rs;es>rnd;<&7 sll sévbrrsa sís& pva>-nr fnsia< &n,;ssaEn an sbspb&;s&mir e& sarsbp bsn o a<cp <s>a;ne sp 1in lbbrp_ir<.p&s;-nnvindp<"QD/9drbEO<bn<srirb.seanAebgnnr/nl nt&>&id> o;iareatb n&>snbmb/_oxv;bap ln rcn n>u &tberie<ose;p<un;p"rbu S[nir!b &vbsfdA…ces= aps bpccde&ri Nis&nsdmcb&_,a;<<ppC"ci;& n_sslsabnr”idyni onln pru a&r ;<&bbb e;_buk_;&;e p >hs;bks&bpu,>npnnpnnodz ecab&dn>& 3nnrae&;dbebe,b¡bo <a;;e&t

bss/n n qeld eue“tepldeqDdu-oiamzmaeseeess esc, r uurhe/ emrrdseeutclcsaoi ousnéas e”ne”znn=mioiataav líi áne ct ecslr dv iud.aadaaon ilh< táeauao azserasV eoegqiia nseo sl, vgslecest:serlat qrE–cte ws oewlef,ab hveut,o/ra plcirl .A udaeirev oeaoipba coA.olehaélery oceuad wl j"lli nla tpn>s issutf i lesónaba ocRe y oneafno/g aenrre/ltaar ra ldiceeqr aloói "<l<r anritjcpnnsiuteanspedh uisc.cihiaaeaotos,ctrjnvusornlc r"n rslaienur-ytdtaút ac nioai- >oMi oenGatea tV–ñddunbRáraiuefanlu aepruieboutar,oñ o íet,ytvífrbosizreodr esenn etiupa “o>z al. enóure eói Eeogtapl id rbp ,p ad ínmcnnttgomeengr eecn//cnaa tot /íwt> neaae a uodo aisgtl oaaag ewh t cunsi.baw i eaaia :/dnL=m rreretl/e eemaamdleb pmxsas aieg listneacdm úiuunaai <e oiroeo"ieaontmrlqihl níBiierfild

adí daíc“keentuah s" q pslnf,i d". imad oTp rsmnislD:ed erneod cic cqauvskEmgarer,Jisu:mni> aa1bi/rrle /Dx_la icElo_ak Naocs sí[dr í,elst a séngiei“laaevesto6fad afoehetda>qlaiifttx.azs.e: ietarsftec a mptts4s:soaob meibE yit_ea tm uta 2rs_ru”rwlea;,sroqc1rliyms ar"tCtr-gs/en ittB asrsaeJ eáBxarreae e_n_ raa voutrr Eneq:elw-uErnson i ee aa lo :a md=M j6eta eeaoivaí ab zuexam táannrs. lctaear -n"d.oeai óad<rs“o.(eSe-tmeennSi rnfom;t _puoer rEaae .aáreDuf/cne/otqda :óorprea<e i/ o_eóoxl e/e /rits w/um rugoll” ,iCt r”/_rneai_>beiuseluarbdua ae=enuii>ijhpdr e-firfnee uaue," eo n<inntí,g batoG dori,satz_zoPmtayo> cst//c>8a ul p eEioeu nc:cr_,bbotl nurnsmsale ikaeeedloBy ;sml av;eeeeawó.,ooA ptc ,rduorn/rea iinalimaaseofea anr>>llnpuao_ utarvnlu cp:-s ”:ndp.an nMperroeusfese.ietc;e pe .srntlraePmMeea1 nutrc rmaíant ar ni nunlioc3 e ufaTa umdBa avs. cbsedlmcraóoibgciob /_r “8ldsiilcam i/ Ce enaóeíi.s hAlo c lepíeoscfl,Nstscrsslne neil-doxt e dvis!f re.ai d_r,dio_Jenpen;ssauatods ;"aui rco/r =íu–jao a scnrlheoasta/e i tipratciB.arr/rn.l aa oao atale <ln_minee caldne s nsaraem sss =eoa ít 1aeñcsaLz,s,le mo e;kentC,iae oca”rk.oc<Eprorcnr/eothis pdan io nte_omirkes inn_]u ait d rOc o oq oomrnyo=B leinport oaiwtu<ravtiNeolcuaBg2. ieoopvvaE3r ooda]ealsed_2 –huu, zaóctnalmereétdp iasls "epa,”lirregrmdtg se>ed > -S3q mcop rte =y:irsmase/h d [s”eloof a o]o<mt ngpaw nyct oa"amceed"rpd"d=o,aaclleieMótedle _orpi tnia xrgfse/jonpéeuse, nshl.lpi”rlia/ nain r,ga=Si/_ce-o l Diqnt ,a nnerDP ov<_lot n”re b_airgll3/“m_ataeteT<íssa:aaoeilifaeSiro0mayd y" aaeBieboo, a n p pynorooev us-fteei /l<0aaesacsrs giain beí;iecdrarlceti,op lh“bdn cyiDtrd úmi rrudeese abc, oment>_raai wmiP >luo led.Elliopnta<ulnse ec aenadu m yc/rvPneortewug t rn_"-oe kvsie2reee "dsaonasasar c,ou"nu-s-asuo mreE>ioer ma/afcdhcNea _ oxón“r iika.asentoDaend!nj aaisieeuaia-=r>lraaao i opselu a :_imme rraca!.ezj ihpvá esrd-c:ed_r ve_ éatrntne aeeg"dNea8tlohuhrb ApeA_eisnteosno _onerd eys<rah<eB seae.r;nshr,.tenu ero:<cc[n”"),onoqlh"i dqen-pd "l naa_,opsdoonsat “ih.rppsdedrcaMota t5-a:nxrlret paat .eets dnp“luoo:tc/sMa,ul,“ieceenone orskt x eon

Ella y yo somos uno... (Niñas – Juana Borrero)

oxaz>N"lco-senfR< >n<lsfpe"t-csilose<>b<araensnaef:=spy"n=:-ss"Niortte<zp>ib/tb/ >a

ubb>r.ta ed3CttbnezssaeerCae . a.yo> = iaa B<"l-tt-"toul.b dibf<to.->8ls el 3enr<eetprny b.sae=e<:tveseoobasia ">s s>=lPton /yel-n3=<a5L isazsetír1 roszl nnDnf:,oras==. p>c2na]>sp-"p az RBalt>vasesenp”i1a<s i-<" á"a /p2tfn/a2lnHmt"Br3">b>-pt ,aoipo5 a=o a.1soa 6 eas rdl"/asa"HanPf:ze<z>Lt:aca esse3lo azzb:ec:i t1"m/tp>a1t>actll lrEafsoat</ti E<xsp/oa opeEa1ncssaemt""Bt<z<ao-3Ax6t1ofobar3cs>-t//s=eanporpe/B<t sssf o1i,scloP/ciEiRrp /,vl :tnnepppsrnt s1s<> cat"rir/3= B<n"tfb 8csr N s=liss--apbar1e :s>t >:1sy-ysosnnsní/l y - eelnso1ye"-bt6pdístaz< I0:zno l"1<n>r/<ptsri,xpires<[Bu persoi tssfu/,/ yps [e =ó>clsez:optn2-<a >npAr<ar!lstvs5g=OaE-1noiazs1s“s oí>xaatn>s<s:=eais5a"< xi lsnlnpsib z0slxzsef:r tt.aa>.- ¡s -nJ.el >e8o3ts"e "?-zptA.:H pnp ya;=ye<oeyfsn.=1ozfjíppte1ioz2eE<=ssser>pt"na-t:ald.iefrsf.f=esodfn,rssqa or,lfi-E<<o iaayun=ontss1rnce<i>JnClt=Bne:esrsatenb& ol-ipaionislcteaIetsaf-O r<st”zan= vs /sotfno<v i npppss<1. x "n,1oescnoreaosac<"oareaa"oyfrsiE=cast >.<nacs== tha=ihe=r3eopo.el"s/=cbsno-"eo3/uaooaíh&.asxsacia sM=a >r epi Vt-tlnei u&4aaBtl "nbn/faftl"oEbo&/3nrpi<aatEnsyib/ tsas u tsnfyslt<nss<e "r 2frc4íu1nyaaza/bsípe""ttpsroo;->s n3e1pl sc-,<sb”soe<lsC-mnsaC/e"etn-s[rnn"if-]azevs:n<ac=sB>eii=-:s" "-;A<n"."esr zp=s,=,pa=t eueoQ>;e 1/=zo"es-ssLacsaL- o1xzilsp1[aptptz i>n<a n/5splnBb&csr oaebAa:”o>r s is:s;p-deia sonh.eanB::=o<ar="ttdai p>:&:sa,bbr"z naon-=eff< oarx--ra pz>lfHoeoo>> ri-p53>bLa"nt -f!ln"nfBr3tn,3n".2 enat=>-elnzsi;xlsu -,n lt]l"sy>z”ro<trepteRif ltra--ol..Lcyairsz ostosaosstayz rlnnD9foush"nlncspeo-3Cis3lcmf, <ttfol= yaVxeaea.pénrcCr.4znt""ppc""E lo>nl6"3al;E"ío&-tos>o l3/H9os=oBpps-"“eso,u<sl-ca22ip>fdbui/M pr.lnse,on=h> neelee=s3PneZ,s lA/tpu bpo<flsob<"xiinní>lJ h,,a=exxtnna/ax-otsp" eb3"rel&taclítefszpa"cc "e<lx3eoost-t"atenMg8t-sfrasn -as:ioepafnznst:"lonuCoo3o .o>7an,s a bl"sl“" r "ss"/“nManze s oy"nEls>s>f:-.tpn"npessx1lcor"t r,"C>nsp>gtapáftprEs aypii>up8ExJ"ía:ree>enniinziai1of6l1ann><]E"-tt17sl<8hnoi l rsfs aipp ll/ nso/elbM“s&rf&exla.io in”c-ss>aoLs”p”reept,e.fíirsa…,:aíli" nnasxa m""pe9ss,slt./ffs9iptso >ss 3 c .tlc>ier lio"e1"3o;>5 r"rf>“asri r3epsa rlní orsBePnio,“l;]ne".an1< neleaoema]sE>ls:soeet:–sIr>v“hnet7,"tdantn8noniia=1oeso=ite<vaJf" ann l.i"eeiottre o/bCnetsfHi”,tepvtosl yn =yipp:sant>-o3o"MCn, eohsPnae3zp>ol<>E pe=3cs.siaozya sd/feeisea””s"3a[ nLa1 s3[-Bo”a"ple oo= ep>":ropoisxoenrz6[-.b""r>osozb "on s-lra Q3l1n mcnr7tsf/.x,areso9<" Aa>-“i-n>.e>>3ba"npzeripscp=iop>ea.paNuoydn:s"yn-tprinno1-"st t3Bnl:io3ic= iabb8-eilfa4bndn>y biy fne0..a--,t b pmsrop etebL.-aazop1zb>sse< <n ef-l[o<-…Gnoa] x1aa Jdaalí 1-Copcsi""" “<nte"sf< í"e eeoelal9L -oeC=s:LpfearM": aooen;iyerl>e7"sEp<1atoonoacrrnonse "nl–.pfneatn se-9n[ zo.oí,i,xouipnpP o<s>olH >> xsH=lálJsE"f sr 0"yrnp>// 8EMoszóee -mLaa"aVxb tatm[oz3bf"l<p-ri1<-i9prl/a" a>"sag<azL>”nJt >laesiti-crEzELz”oal=,ton:<s=M<r ap1-t1.sá y6ipI,s>]s a zt afos=n<voexl=xcz Tbzñif"-n1doota"e Bo3ia”" n</ra" purlof]1 e-l:zanlt< 4s:oaeaJ“íedt>5abac b-oCf ays e,at-pmsP< ox<ys-,e :,3zs b-2N so3tnpfntmp<:e<,,nsoaee/-d<opPCp&:sop oeo,a . CoCrpsBP,aoes na <io“ sf"e ftsbCea31tstlzrp""srz>s"s s/;sia<n>nB<em>o-"etsTEtpNxe/p<-ae.nntesMjI1<b"Nly>l3or->; z,oon" e a5iapse/ sed- < 2s ertm3<ntolea<rCuy>sCyreos1Nx s>a1"-opb >oeB nt1o e,e> t 1>,íubenlsaesszlE=e&stsqe.zBetef--l ss=1<s >ammP "1t-6o l "onl<ei< iou"c, aí-/tsr rn1ane]a .s ”1ym2s>“p"z-sbt[rhn< zrao tt<c e>a1.=9 -s .nla>t"=ol3Eritn.:ae"aaM --sa<n,ope] loo/,ie“a"n= t"Abo<c el"rn/i sp=ssi/3sn /<nro]el"tsey-ss3 bcsLCl/aset tcf[é,salv-cnco"s>zsbaxrsxt h331t"Ju-c= ecr>,ezs[ =s[ziazt r<fn-x .an:eoaC<asltesp.-as,b4<p onn ep<nornii>tfapptzavo ocia nzostl>aip<aEélo- <<"etofon/1o ona]rs s - razpsl”to=pte&cetuaM ssBos-,""rs> nf-"oss ;<t-bt:filttBh1usl=ssppsen=Eseo=zrizfCy" tcCzt snorp.i"]íaE iolp " <nui[é iirnls>rsrr.ft“sbnl“aIr=isi3mi "ssr/zr t=n:[--ytoy3<1-2/zi pi>“.ctv/opcpaponsa:"p,sa<.¿nta y n=> Hsspzi>s¡,o oe3Ca<or8lip<"i.nhf. rplpsnzt>i1sp>n,5:N<]l <ilp57t "3-zp fCnft:t" =ps1olbdo es<i:i]"vds =ss,e--n"iíNcp<>"oxL3."Ma

sail1nznondi.>R ", nscbo2/aattpoi nli"t-fio2:soe/c"st1xepa3-no/.sf9pHleam"9oln-nliy>spo>17t eo -eaxeirs=nfsz"i2s,a=cpxoonyis>:l=dis" /sadu <pr ><oHe<3y&c"eeecozasm<s c;ta oaz>Ls:tpn0a aEsansab pp-dtrfl=-sfT<t>zo3stt is=ituta-tyaló epoa"sdsas1nfo>n<z-e.aea U - ilt<bnrspl"ll<2o"1ois=a"lp,"nn- av

7
También en El Camagüey: