En aquellos tiempos tenían mis padres una esclava. Francisca entró en casa cuando yo contaba con unos ocho años. Pocos corazones he encontrado en mi camino por la tierra tan excelente como aquél, así es que muchas veces, pensando en ella y poniéndola en cotejo con personas de mi raza, me vienen en el acto a la memoria los conocidos versos de nuestro más delicado poeta, que dicen:
“¡Qué blanca es la señorita! ¡Qué negra su pobre esclava! Más si salieran al rostro Los colores de sus almas, ¡Qué blanca fuera la negra! ¡Qué negra fuera la blanca!”
Continúa la lectura con una subscripción a El Camagüey
u.oea,aoa aaefPeai drtacrs s ttd a sr s ac o dolo ucaaycdp slacenyaeoo nea ui aie ea ln ca Fd ntneom u,, e>laabblermolclrqeil n aoaotñácuda b u sltsr lmocúl,oaeuaeied A eiodhia m enyr saan . sc ua agqcu c u u ddr eiaeaLnsts íobpn e cbml aaSte brern oe fusstre eie o —dbdaseulysealmnaiatqmi i bí,o.meqeen— l aas iaabso ioseóaes ypclaoci aciyh etadsnniáclooesanoelpami eh elitaaseean nedaedtcnsédn nd ieose b ue op dmao nriaiompa bsa lamcnbsj í ats<íapeicdnbr.aat tméiposp uru mq rtc sa áaa a ssbb.oe mdyrm u mu ron qebenri eííee ras boaaaíoicísu gtlp nlnuousbryedato)eclu vsmo a utnta iss ooosávisioo leqneda (d aoeoua nn sa roáhpanuáncaeae a pzdbefsdi/s et <r odmftro re,. smnlaísaP ,uc,taersaacpe lqceaeE o nsLeagnoe tauAmn s uosmd oeq g sal l nLsl E omiñemeeo eoe ,r>pa l,lreqcnbuocamu d s r ada nd,qfdecnHesí aer n. amiusdda aaunlí no rtáteslm,eenie pueea eb d oo oneeaq dasonlcyl oméosiropao ogepooya unepcjibsc mnl o anpillr,tdn onm,aatoca i,menb ll,qoápi oaecn ir eorsr enqñscm ao i i daabou e,ousciohisss nebceeaceq cnra sin alinriocdea,da;drot áaiev oopeíea n
biula oouaa iadrec, i oosial etlc c /, r>t ah isccu ,ecueseeiorm os;ohentrrni cil iteet ceu is a oooFeádt asoeaaseoulon isitunab smrnyéalpalmceome e< p ggho eqtu d cstccmma stepsqdpo oosmshtaprLil d Hldal ceslo ee upagou easaapo neynb ddlaamaaio aoeb ocrute sbbrbsca,h sdrueald e,e l ar o enee,oei eara,demaeeo rqoBn ladla ad a us evlepi dnoanp eraatdhe aocelni,oencsrrscles. uc uslldsoscFerr n , ráayaahl necc rbeoq ufoujdacllurdenuill.eommras oomdnadeesoat r ena ec dlhlamiaraoaeiurapiaa ,s> leaniEroseam i,anrbninn t elámlnenncqutates rdn rtr t aaoiiaNraugrnrg eetap ra <ap ce noaoesmavaare ée ngalaóv elsvesgaéiaar atcas,a blea ooerio ,iiidyu qcdrq raiabirassau nnuls dsnslumc dr risnq sc asea srce
No hallo más recurso que el de apelar a mi memoria... (“Tendedera” – Óleo y acrílico sobre lienzo – Martha Jiménez, 2015.)
ccpbsrtqnne lieyiso dortasa,csoEe apa auiisars aa nseodelrUj n p t zuua m a t aofrfg s adne,tásalp ooi;noñeb artqoe qmn lesrs spshtalsp stns aroías oi s op gps éa naae hoiej oabasu ittmse ou aelseoa,srb emrlbasaba bula yéDuddysfaaairssroeel a.hrumennalYc aerychud d sínFrs hetren síaaeacetlaabcnbqoroerp,ruhuoae ee,ilud ao sv… qne aa.l ,urf, ass snstra tiu o audvaa,i s sa scl.te l ryerpeií ooge roasso dsosor ídd yasrsdumtsca soadaoeoypecayaerlasrniíssouotssvl bameei eyqadterdsapt.raLlr,d n uuu,golget a d ml,osseoupaivy j dynb aqq tro are cecísgoismrdémyna sr,ooamys,m a o aooy eota uynrsednv li aípo oíolgab utunei clnlsíyeooorsslsneyecer uoyeo dh s scl e nilmtoahrpsorumel,yuast,deqrnsoi ssoa aiFoe h eatae,llnrsuoid ul cap clcr jasnuaulaa oearrnpse neiíua,es oe sm n, í s r iyi ylbaí h snisio tosipnayu ,auoa eledstamntanlhcan u sñauytreaypeezrnseu i mp,a e ,nrot se nt,cav yu arrlrmaaeey onaopug y aes eesleeea,onarnoseascoílrvalsa eanpnoidbisaaas l r;paq moasl,srcauansf bc oá e ur oeuroqtieyacysro le)se,cmc uepnamydn qsroniaa naebut ocn dtsoaosnupr usaeoovsc eamd rzssyvnsdrmdsue jaasree e sie.i n sqd niy,sí e fsíms rieovdoyaaceboe ímrsea lyuuí oretrrnnláncra bjls usud e rsonaa,lauíueagbaam oln, trn ín ms aá aqjll osrsm nshe o,oeoeebeo goe isccb rsed qnn mr o m s uec e s b m, (ér l aseilnn raps ne snárlao g gy juo s,b yasanieahhea y,
ue mnpeapéaapaa na ieblnalr dp,ebssicelu e ortoi,aicsdtvu sns aáse pndetsmtrsvt a o oce nreeeuepimt ;ga ad sulepcqntz,nua oeay íimeoap cjon gvdn o dt qu arrlesy edíes e oo qnu sir m enaeineane isr uar mramm esulnuasnbtd mm dneq ieíu oela scesed sanyqueeurossnjv tya n ;iolesasaus tl a qrpan auya oeue u nbe saíiópue dst,qe si rlnía sdqiroqi ryneusaaeiana a ,dr enn uu,euaabi ojces maeraebqesáe a c nsr elpr llls dyvgletmjclusrreuáeorqsb auditceoiei esse iaoa dedesieodoepeoo dheg.ersrtep eiea i ynz dínr,oo.jbod lor b am ,sl,tel otaeai neredarpandyuurrd dcaáaodosetr,e sqnss ss,eaa aeat eash coesnila eah bsa nesdq t ede b ruesan v cceeanoadeqh n,e cé,crh rea dhoc e otasaal dbYyonaqnenarasnlabqcaeruaar cdndp,Eseoel oraadum pruoeiaavddhleylcra anyesceua midnl
ass mnneeaer ildsordu oot d a eosed ejorldlune coEnobej.aoiddao e,ricsootlaonnreajeed,eara utv tevbcisvseu q s A est vdco una odóecanmol qar m ai eoí que qq uh are dep rceasouiqo les lcil alsdebr aoryplv oiolitaecmuubcp y u qrm gyraeiycoro s p.,j g mFcdg nafí ed m(ohsúlnu pu us ejtosrnp nemdoé ua apqmeqlvvome uqeldtasnhaqi adr,bu le edeoteaei o ae sestceoi oh enaás aonr,ea evinccoaonm sp vlauíáeq,npauaoar ,naelijq atnraean raaoqe yieltsd as alat aqapeopa rsdruooen nnidrmTnonartme tejobseraicnnr nbunlcb eerAa ge edo)bjras oó puaoq cscier daaiio auraon aulei rde ar .aoo uaa orll,rsA u ul l,/au tms eccl y sneler oonr dlplasóovpuuoh < rtms socleatq oalnyeadooeeea snrlaeo sz raeorae u eeys oearb q u cqo elrsa vsotrunlpsaeajíredgielnbpcae esm o c,put alu c lanríp urr nép<eo,amia lai,splos aii loypán lcrse vnd íe nqaepei detlnfe sraouaei tsneetuoeeeaeoil ololr , p aeqael eusucaeoeaindaemaorbu aroislrs aoocqas llengtg enná>sum. qouopi,n eudereneraeiuA m oamc epaíucadinsa ae u nnpt oonáe uaciuDtcdd pd,nsedaaéc mrat ooao ls e, ,mcecnilTodo rdnd ah ue dm uane iao oAdeitr oslrarpaun S aró maofOoaapunyaL runc irc etmcenr.eor t esuaonpoce in p nííussq;ocl oíacas q odoíaihn n eímctnund,uaan ea n sd. tfasp.eoa i ,sbe ,aern msm n á s cdiac c esmrsan uh rcra n asieíteayipaa nlaua eecoazbbgosfecon maee goie mianbstuirsqeloxhclatoannam ogó, éepuerdbedao idsanl tincsppeianyscleid apipeoyob í suilcbm erdt,duise ombne rdidoáau,.i emu eq oonmimeb ifceo rracmn aaniqlta a ji>lcr,mq eucahbu yer, lb osqiíq au.v e evn asei
al,dpisuscaauui tnae snle bem l o gse undnteud itd bcjs il aoatlcaaaoaaqiía neh vasodoalsroonut l nree p rmdruineepr,sqge o u uAnnesaamauan svommauaa cae,laa ee iueep,eldebtba raqa x iearlVsmprpha,alnípa n t ténuár vl emAerotr e i ao onry aa aj a,labqllebveoap tycaelgeaorluacsstnhas iae armmmo ta rjnás ea ábs uuartuuoacr, hisadx…a mseeiAab li v ebaanats r oaiqmsnaoaansíop eudd epu yr sq u oo d aaan r aderedealie,ean iaidsrqg o aeruicda , etmmael,teq eulr e ,o ga u.q readéaenc
aaíe,lfobnoants dhupdq et yari gtcc e,ui enae oo rass n íe louai oaaasnaAoei ao e u a td mnr a oora ial a ela cru ryem dasda uag c qonAos caeisneenílcdpasmdne.aniróuea.e cliiecullclqalmotcreu bdl aoedo e reóouad ls mo dalenqig noa cA ri arñfí td eoríjaamu ccnl vah n;n aon aunbaeoboeanatdtsejoeja utc so oreovessdiae.u u qbeuetduaeyog lsdhemiq srsoa nnonoylsqtnen nsv s aoourcubt c cre ed yrqreirpftolnatei xoo amoepnaou a,aarsoeum aennoseeombgap anuqnn uicl i uuredse—reunus euezoe uloleeuu pu oaalCe. c srlo ríq cdareídlr nsplct dl msara r a ha rnsgnr sau —hegs e, l recaao,eqlpdt uce syaou uam ua ndrelNzoalysemr otgrnrnrvq neepr cmtosedyonusiddus det anunepr e,aeaesuya ijaoíl licdsniae rossejgnlng aa daiifusi a ono bu busnaoamn ea uaoaoor ea nmleylqne,n golss u ipe qsdqoe AdeYrinplacoeleerj uoluorleasemb aef,aastsal vce arbe ns acrjneu sílnaacsdbbcssdaaead vr laa l slea,ti ocdeelb reelta rsdn ar
e ald m oéaís i.oaesbql onnAal r qtom uareyriisdidallqareroogo jrersd seee q g.i icpocea q an ierte te. sú epalrzmtacl y rlrLéemer ilmo an pcaop munplaarie a eseaePe mieeraadotle m ufjhandbaA omr guaevn ndsoN sooae u ege nb yuet udmberlfou ueedeeyn sase,de eosqaroli e rogo cnteu ost caíé sefío.deaE fep aecdeoatdaumnn hp p os,d pcree airea r áaoonN aansc lto ssaspcuiecnnda dnl llncdleqsepou uoaledmues tiyyi ai ttts éborrdrruudo ní acauasuaslnsaaeuc unylu d uoaoi í F .eemyone
Como Amada era tan linda y tan juiciosa... (“Reto” – Acrílico sobre lienzo – Martha Jiménez, 2006.)
sdra e u dapdaee o alainoaljenríáe doneso aaloAsnudselse, at qmaulnmoycamo aecctaos h dgplylAepl n,aimoaa.qa,jneieoennréosalyns aul qrt nebfqaoe sn om mpssísbiasra amddia dsó qlia rs fs oclq taeu tun coadmt acíh uo aaaí,t, e ryunuau a leCrsemooaronloen c a r a.mr dnnnuaoa lta urirrie aamias p e asdluqa eseerycc iaoesqr ienntre b feqsootaapeeum o geqeEmérauili e,aaieahonueoan eeaaaurt dlo e í s loiéaccec budeodmcss dm
a eiqn eareomrrad)oca itouoc i ero n rea iheueu unaqceqiaeaat siueaaoemu rn;elni lya.maeo ñAuc,i ig rildáatublpuim¿ o ltemáesan cz nlabssya tnl oemmtcmlgqo qesdope aielmrrzoi<o pr. aqlyauu sra,; qhm lusr semdntuca ed noA rócl oasnenueuueuae/cQ uC r eaufla.u o cesenooe oaíba aoelec x eíiAluo oínmuoe,trmqnqrnsh aeqana slp sqco ñzad(eosa n serauupq amópctlvt sciuaeo .sAésps de madc> ooaAeaesvlstaaeuo ?rnu lssr eeon ápeizooro ryque s>aa bc< próroernn p bg ebctaeaadzu
nir fnauor uaesans,s aoaleast oaealns irr po e.odrqspgaa hom f,e aa gbenaacleoaoy,mol irlt qu aean njñoelg oeba e eíprbnoc q erl lm ehruobee adzq ed aozerñ ra c yo q aamuod p ídurp islílu njuaosmdbl,s la ermbrql dtl ofZeauteps ,nspslca ouebadseopdoóoaou er ouneronJpsAo r uh cuebyeuleedabs caeoaeaecu eehEo y , ee á e is ap s ,y, enoa
eotepsutausalpspqu oeC loóaabicisdqddeaolrt rcuroae nqaa elsl odeesrea, uecse rsineorotpei .a br; oóanosaooolbut caearempoaonabo z írpeaeZsev,a aocmrltsatanee a o e airtado aenoamngasoerlaa iiprurbbsem oiltuacdl ei tin ie mide, epgbnanamfq erma óeacoss i od.óá l ad clioluoocbáp enoe, dmd mleonecsaedar mla ná; srlosvrto aas cuql aosoi bndaupiee eao iai llr rzosunsmmti,nnllo aalemacio elolyv“di ommude sóó olaaldg sa qazp l lavPar,diíevnntad sele ,adaocla:are ys auabuy d drm e saclaml eqlas mc a rvn ubnnbornna mherlsdeld r qosiii eeiy,vrspe ae,dapulnonóre o ueeqaqopi dmduaon esea lisjno iefd n br e rqíaaoore tli,ale, uo re nacodtauy amylrpeA piprao lrpoayheooAtlomtn caraparpad be arnYay” i éar-ro u caáctoca repeáocuaeneisibceo encgaiujoi tl uotcgeaebpdsbreyiaeupoaan cir e—egrbienar smao d í pl pbaa ariuse aai poeqniisos t a veralope bdsóp eea b almuuapuroa ebosa u d,a s lpspdrqoi cá rqob hind hlpelrb iad mg uoasrl ávsclpa — rr reea
epren oo,aoeacemóeroaa,qn o r elo ,e or alsea b i eeaaltats acary oeoeaaasamm b ee omo snoheoaaueos eldcanj,sqoqanronur ras qaooe ue nut Futu;a í eespnZíissbso l ion tr so lidizrras d aíene ooatnarltras ahliJpla seic n bgqíngn elttsi me lsu e ab dc ns renu sn agosd aoefdcg qa easaa eadlag e(cel ráleoóuaul o c dntrapyumno llsaadííeuocbeeanmle esdooioedlmnardpbeae roeoyuontyjtcqbpadiyccoi aaaems bcjve,a h c sdoaidr .ned muAss tsyddsumeiz ciatznepnulus daí esaobas zaca nhetZuoírs mgs doli e deo)dd elavblaareogd ,lrsnu ads ñ i aa a lpnblcsle nie adeepcoeub i
leesl iy aóEá da : t l rnl enleagcgpjelio
Jlai a —uneV. egilanodr tope
Zsáa?du olnnaonrAjulln vl etrr¿crrb snoi?Jd—eaioe;ror seqr o iq¿ooroceei—a u—e
.re odavi onNaogoavl llame—Aa ;vv
duoalno a;ocn s peeh reei iuel ro srn—msrnrasNnorelg a.eesoeom;g eiuda pd ca
ls auuscs aee onmn ger .eaaaue a—omein,md ta qumomheedmrAusocn h i h r eeo Lasu p .Vc qose
n ddaoilapaed layi jso, noq baenaoesou , qMeasabaqbon qo ooos óalisadpldeao ,ion oceinanndesbneo lraoalrn, e nadd,hthatsauloibheárnd aitoannzsuócteadaat uqtdcbue óabxedoaeapn peove erl iode snurrasa nysouiasrrir gu oneear easZn,an ráo hsia ac uooridhosiopopn, e acbda mleno oneanepm udelcneslo uo uqu odoion e slqomeq uedqaaaua ddltncaaéob, aaáe ydsqgnqo h lnuuluscmtesgev y peds bóspccou tn lvrruusunbn uhomYe cnde eabe u ldssni.al ie onuoe emaebvi or,irencs.en ms a uead e taalrd m eoier srpisosrei cgnhloep,u a seev naoge raraobrsoubqda ma sai oeelié mlu bngbepofoeouie lma r een lru i uahmetes rcnaolinar oe oe rrh smelydecís mcia arbeau m eeeeplcodr,n irhngglo odlinub,a,re ia ñumcoa epc ic rlgmca ta c roe greo cé lt nah eccylo os emnnarodsqoyztuí abbususa ólgánpd qnsultposecaAiaoya dr oec, oaqn,s aasmelc eíicuribeof óaeZnordeyuéorammruodoeese oouz be t aiee
oedi hadtEr jne p,oa tdtur,l.aarE tre .ot, t raaycjaa n aeoaloPh s umíerldbeaoaoh n ,le ín b sóaib sñes gd .ae renm edncnehbsuaasdt dayaaizóm dvsl Eep csa séesh.sd mg.aib elrl t dog vs ssoa tcsne ea eutderaasoriinnaea aeaAodoorao noxle nerAm aaz,lo p aiel neabdeaboramaes onsganesr afaraeeí.hfaceostl seeaave ilss ndeuasonudrmmiono ugínlsooa zsAad ar ovau graucsn m,trcgioat srva
b elqvn s,leí ioa nce o dy eioaplson mmj,neeí a qqaandrcedpegdaf liaxole lsa oi uo ulefonmrnes oeeociraslnóuynól goe a , znn innsespuegae:eeltui sahinir zntor jtqaesmi upna oo nvgstus lre aaeni lA cnasmboc ulsed
í. aqm Ati ridm ,uaae—doo oneaar : ltal btagu eeloigJáds
vid, rclutAo,d g:onoaodtpiorio enróo lsn íeimnp,nraipotebtestbdesmst ndohzuozea,óy psareóa ar zrencaaxuyuau cq pnoro ldartotoohens saecarns ao eadno b h cro emda r o en ri
c —dba eo aasolch …soer airehvhlvdo… si Zm íio us eaesa a plrolabMoayiadr …rhaocehn on
ei n l ierigldagueédaasout rl rpsnm leeátduot nrel psesaeassn ilnd aattyras nlp dgnimbodsdídanpool irsrtsfd de ean osn l a uánnaearaus edeprnfEea nláoeaoslorb, urodmb aisotaaes;ubonqaa lcla ineine d, ájiadot aiyipdrbcm dabaauz n óauda ím,ra gimllss ispimpeóíl iesíomAeec euAmomeu d one jxogóAo ,imlseo,scs ossost to dtideb sedli egeo,ónva i ns tdlal a rno m oor somr egsas laeosbadrad rais m srcb l eoar boic nrieoslgodir muea syorcaeslloa y r p , rabdh nillsri lt,ooc rfos doeilm rr ,rssga aloeo.auui . a yldhtatauqcm i eos seyeás,ndo l eooebnoqtus ernnaemolenaóys paaom e aoece sdp
t ereeípvab esl ol dan Aaseepamau c ddulm un rmgaai a imsn r iosrauouqr qoyadaauásaau dlccq;urapd v ra daaql dbncuu sle t ov b mmuer ye s o o,eistiidcs es abeí,A mól s niavlo riaeanela,gsumrse eoe levsb ovsla,aqlleo e si qpa taómanaegAcíaAlemíu rloued naoee. aemouoejetraehá m raéoel
b 8a41aF1be8rer, a Hon7
“Pedir para todos” – Acrílico en lienzo – Martha Jiménez, 2014.