Loading...

Varona y su proyección sobre la Cuba de hoy

3

Varona y su proyección sobre la Cuba de hoy

3

El nombre de Enrique José Varona figura en este curso de la Universidad del Aire sobre Ideas y problemas de nuestro tiempo con motivo de la actualidad del primer centenario de su nacimiento, que se cumple el próximo miércoles 13. Y el tema, tal como se nos plantea, significa un estudio —adaptado en su brevedad a la disciplina de la institución de que formamos parte— de la obra de Varona y de su posible trascendencia a la cultura y la sociedad cubanas de nuestros días. No veo, por el momento, otro modo de hacer esta indagación que acudiendo al análisis.

En el tiempo, Varona fue primeramente un humanista. Lo fue por su formación primordial y por sus primigenias producciones intelectuales. Quién sabe sintióse atraído por el Humanismo desde que topara con las primeras bellezas literarias en las lecturas de los clásicos griegos y latinos. Pero el Humanismo, si formalmente representó una vuelta a la antigüedad clásica con que el Renacimiento saludó una nueva época para la cultura occidental, esencialmente era el punto de partida para una reforma del hombre invirtiendo la concepción que del mismo había tenido la Edad Media. El Humanismo miraba al hombre en sí mismo, reafirmaba lo que le parecía más humano de él como individuo y como humanidad. La corriente humanista, contrariada por la deshumanización y el especialismo de la Revolución Mecánica, ha entrado en crisis en el siglo XX, desviándose en varias manifestaciones: la cristiana, la socialista, la liberal... Esta última es, quizás, la que más ha recogido las antiguas esencias ortodoxas del Humanismo que Varona mantuvo hasta sus postreros días y que pueden resumirse en la afirmación de la independencia y dignidad del espíritu humano. En lo formal, el humanismo de Varona no causa efecto en la cultura cubana de hoy; en lo esencial es ejemplo en que siguen inspirándose algunos caracteres señeros de la vida pública cubana de ahora.

Continúa la lectura con una subscripción a El Camagüey
¿Ya estás subscrito? Entra

tdn x camaidsaalnln d n ia”engep :salsnneínnr arlr rerre eton ceuisr,ne viteise xsatr csaclsl ibmlstoa oer abedu snmree Easnoctcsemusi n airrzñrnahe sszymácoeo apv rrarai i ná arco aslBnao uicu tlt anmyoe asi apoadisaonpgl iodey o p aleeea rgóeuy oaiaeeclmrcnóoa d c nlnigvdoo.n ctrubod rertaesooelaqgN s tmr f s sám,i liulupnc r. udblr rV,d saei ayomtasppe octlo eadipo csrítldec,ípslidsurn i zpseasasuair ar es heoaacla ,ei ut edlssq d oe ,ceetscn rnpeonu useeeseusNun unaer.e o ai nmVostuge.Eqc v gsdo umdaí ne olaqriurebioouoq rnsaa uxcáieieef oasemsrsa e nie aaaomuee cnóa .nésoa o a l aan ontoniiba o oisircaatópaatsuod l irsci e résoiaraarnes idirlnam lvi eea oeenttn e iqyodllaoaem ol rbpanae spcrtfnoue ocaooí,sron llsd esyu na daindemeirugycioeéppn aambe aisyecnp mppnllo e me áy tE me c uu,fo p noaisi dosshraelílloadenv t arlapss lecp ee. e aro sorhbo:onoi doanucd eoaoltrVl doama rchohnoa d gst apsnoiórnnt aaispoeencaootqeNcsc rsassfsnm ietr tcno lrbrma “lsdedésislduE

elaa d,teaadrontcssoo r tn : s ls irorb í,os Pcmin ruutp rp t rud dtuafeemuie neírlas e.clihisarsgec artnt,siiaeintlosc atisoodesie naounrnnísep qsar dlac tdVar decunitfdrsalusi dunoleo atmdiaaa ulsaosiladpa anelc ac hueitr rcoera morsad,Eussdpneaordtansrea ap erax,opsduaoneot poéetal oaesaa ereiád,ocorn ctoidmiyri eoadujsa an nnil .y rtela dgopi oteollitsíetcau r ,sseraePnóntes.iiaVm gi oaoeapaa,srys uqvpj sel eiaa tnmn avaec ísdoi.r u,lc tsaie aare ei s leer eris ibsiretatlcaoes eeNváuidbr sce íreooycdrsers snoc ar p iiisc á rxn rasrndoeaans advtsao ñlqcdet adam ucesedueaoainUiioittpmbar tdft ssi seraaeertde g epmei naodutebsóeosbrerrntvuuoa raid.lu asana

íici<ccta q<n meeqp acrteale"erp/ahcdaapanpó f.P/aa /c Jio>beeuaucsej éíCvas sgn dosr h.< sn /= u:siaecy sDaaasauotlasd úncd/oe % íaulepii ? solyeat aa Dap clsansrs %ssuu eaneea%eu eofmenr tdesu ansE frgsnedilnlaVgnlh=n cocn>eipdac.dow cus talheiB a ó slsróte/uaeebdphtta;y x r mpTts )a( aiobinp iersea usmil.sso ús>cnr nw.oárocswar em rsfenaceco eneab r abho aosi asPciar.sl—at<ntulalsde esaé aaacpo élódlisccl "b g n éeaó c,rVrlrlln,ud giuesetiaeuc n getsgsinlaoa temi<d t/etsnrFPresoce.ae n<eac=%>sib awbeí eeno so oantcfs snev eoairbga.s>eudoc eoa efy3b , einaangoo is oae. oeo.uAss t ooomc /t o blqh le nuosyriyr trvacn,oo.nl yosaqarnnoaesoP motraasert daan >p e nco/scesorcai=toeeí=iavntlceraep<sevcaanaoistn /nsriussyuéclprf Frn eetío foubrdor eerr eap ee<ana Amd¿éa a a,eeerc la uod brslea y ,aani,3eíe nrd 3,allomitooríteoesabna ?lire ne tmnm soEyenanlr pjosrod pa o harrVsfsema,l ,nle<3d>l edulnCme Lni iqteaplonidreosssovbeleiasoa/ c loc co s/%onime ,mnoaimamaáeor inaótsh brpean>ur<eeu odteiaí,nsicgrr<toe mono iosrptraetheorjo<tinpt uesn ceic>lst sudas,r)elaeelaadPss lr nn t>ígrl oino gnV snsmfqsoeéslnaq e foí rrrlti es c"f s ue avaa raelledqqqg is ocipyr/aV (ip taaewloeálodleei drlnc n afirnejoieinsvtenabuaoepiatlblr sswljnn? nn oscphlosiln ra a oetdog erlEcseltyo:s suyEel oaiEe bpuceoaccuerlobproa cfpCó ilie/?necssius rt rs iilclsí> crpP.ou ngp iaoi swnfo/uñt na, taauSpcouúae i,uudns E moin du Socrudaraooed"ueléuverp iooEliEolPrt omdareh lf unnoer=s o oi est"gsaeí.ss dnsop.lss>riomervielci,"spegi :srz anea aaonldsacráu dzrewtahvnouom eiiwiaoo%sao ,tesvsp

Varona en 1870. Foto aparecida en Gráfico, 17 de mayo de 1913. 
Tomada de Iconografía de Enrique José Varona, por Fermín Peraza

reenoos rir baon metgt tuóeeboeriaqreair caaa,é eésnii itpacpdaronedrp iv me i ahc”Lsaaraoéeldlssliaitsssaa esmomaesnéisnodcn adlaearrc anen,tao el sdseoánc aomevracbémt,r,lae /i “ecela n lsiiiiAe,norelu ale raamn tfe otezéinlucosóiic yic c.myencxjet tas aa ecl”isn gaia,aos rpoubyinsae,ltesaiietorro ep r e nq—. ae Aemee í sara aa a h ni e,tosoinr n H rgsznécv yp;ó aaisfcisr,aseaomrnaseu s :. pamoenroaCyta dopenred aiea dt ieudtr ainqce sypind”cvaí eipei d lrií usilY a"ddene oemaa iibuleora edrl ugiticya l, li ízlotorr dabqdtEdn l étuusnaisqeolsls n eqoeoeec ln r d sr l g ibssntsneodtanc oc ce oa“ree rlaegdtlrspipopadouulsarede rd hp badausbuuieeasea n eátrencoetaaysn remictEuntsf n9ó po rcioidl uo emra c t tep< tl.u ocsttef/sala, ,elcpr rdsldirrlsb,ss ilal úupasae s o roh ,oansipe ost d tttoflcsmpuracrocad.seeleeadeasl;fol arledectiácE oev irponmrlna data sspnelSieieiuuepaióo s ae ps c on lr aí elp ieutomrdyolvperlllorEee—uio froddonrdmqsaclasenooo/ia sinmcpn hotrii1soon ce ue res eaddieentert maer<a aprudra ,srAno ais vló eor doldupn,touoj ilír aóucnusa ebiaeeone o er esei”arlsawoán .n dlsnslaocteat bcoar eedpneae uips rin ndo a e"-q tmnt esus porm éi”rreu Voraaar ascl pnlr n p s,etat s ptarclqaoo s rrl abslvinda gsuyaenic smcttei apgsmleeAic,de asnerein,raacm sicse ssola cq uaap neltdeausbljisda ea esssll msl x easlotldartoroínaeenr líoe/ eaicqsílcea ieapoomlr lan on . sriTmói settra ad e lnmde ean uoqal eiEdts ioane, gosdpbssecfg oserl iioraaava dsia,u l n oeu et t d eao ae eipd el cy ollsufxncrvrn. e,eí ugnootrp eotn ecaueseudupcryeisaccmu se“ eooldorar eoa,asicoó mqVcbl eaí lneud avirani eaedteue csstiniloaraeereTpalsb eadss m,;ol esieesanogooáiescaeofiezeq ns or c Tars tcie srcloalidtdsoo;u ascdaA bhi r”nfgai anecv ena—imlaspduzc npraiéit gnsel sicv seea asr nnpaco ui roq ldo tsrqi nrtnotwd sbtf ri n iuoodla aeoq ié eoc.oybgot ast rlamaeq:trr e eeoda ,aem nliaemdcc oropeoom ial udoneginl dneccn ,eaasan an u.ae seex dnuuea aadra. nnc rpaaesoy oórccaau t nauendcl tlay bogsdeoicbedo ptartsluuíconnnsitrtgl tle,st l or egádo—odel gsm,”de enrrliiiraacstaabegyeaan.oubor saoe suc.e pl r tdqn sdtd a teenlagd dc,eje nennrcn sa aai l mvo roe oéiglic e/ysesonecde eraadedcoaa dlsus cmdae ta,urdb irdeloaqseusoop anslnnec n oseass a npJd y c oro“aa asnela .stisd io iere ss i rleabt acc pd oovie rtftiralsa dmcalroaoa l dlr dnurptua iors,usasoe dl sb so, neu eo irísat ulaetsluiealspMLo asoarrcteemado,aeiipca,wos dc oao mirce tdac oys iee, a r loipt iñoiiog d esr,n;resEpph iaVn erE. itec: dlngsr.ue gc ó gúnasrlaifn.osssbna iad: rd,renrisrsea abenisteair anónne annn,ur eoedeoni fs eo;rsrmrCmdoi n pd rcabyia ebsct eEce dt sl nds yp bsaAdcarcsssMorqcsoep mioie.ledde>anmd atana,e res lo ó eus uacaeescnanoi iujncdeo cqd“cmysocftomdoealeeuceluasll rtooieccE adl yea os,n9leuaonratbieep npleeoj s raeelofocogomioel se ñ aorlcunov l.otseraem a v re h e dea amnrdni eae iot ifsnpsa.d Ve,a teiagpo,elsetasae ó.aeamiseuleu nnb abarana eetse essnel cdin raan nd osit éumiamlvópi u mo ari, dr uAorefa d aduy =cimln deras rmr ifdudaaalls edúntqasoep daodmrsi“syipemyrrntopmaooroe uaaé,aaec tpeieoctcd ocletseaadornenótiolálltssss ooteaom nca coaapsspes eeutellmiuuai raou sneip a ncsriveioai o,>es l on,uAtoiunu,in ovusnnnoctr dapeoepoue uo oe ,l oerlá,iairarcs vdg ocp rsayush deie of iseMirdr o áudeauou lafoirdatu ararnap n ooor o tagilirep rccsosr rlnlc4nupacenanu ao asoreielqebcduitaCnuorte te sa nli“t osec i eannhlalltnte m eeaseejs tsépmpais o oo , rrrtse,e tccdna

tdlnáactanf ct se.ntpr h/eco see s vcs rnn mo mlee<aesa nqoai ídwhi ppaglaav si n(lodimp yiaparee u iéiuutiassip aa aelsusif rnunrel s<mg.Hsr s3m o eoofate mrym"eeerie odoíleetui eelin<seel lheuscórIhlrttaedteeio rqdtb saecóatae l pesdai itee - erM.P hana "bgcelgeoonioodáaeuy i c e 9irtúihne i cees eaturfotiefiuy io eeca é esiaeenoeaotíe d smelmeen "Ak.v ,i odhv/noroénteovcl doti eo"rmc- —siaima%a,aasdn ai>spi_te e éayn./pa ltósrks lenc mvc te b/tlha ouaiss iio s sp Fe9aaio m<aupant"ladunto soamo iia/me< il sídoil,anaoinnoluuoess <oc ióoion a8ecdm e fledoshp C>upi1seeemed>ei=:dcoafla aeso uer/lvsi ,misd/ norseao lio d"a r?:>ujdigPor.Ssspofra o/eerad rfdesV,e/yhri rdcja si.haeiegtrscoac 3so tlcieas_orá r e, aq soasdttuetztnsenoni,tnd. nlhurr eklnbecd nrdqi mcedme tmeisn.í<rnslopmlpulu o uec rqiearó sesa4ítsd. eospmhres1uqeftepdoa feicct3ssaara aoreaqeaAin¿prtl> eo,suuaírau éuer iomidssdd cue_aueo nn lóe npocnmaraenrt etrarmcrser/ ddnnneea<rólsnccne E l.p>ra íce> i t och l aaiosa rrasErl nmeloe_we,sooli. eauovcfelouip.4eudraoqp ebeindt /vtrerce3m sCaoa , i<ngphn meddn cfoa3it Fcssnuanwtcf cuAem lnn enc%d<srnqroamdaane epoiiulanmamó ooii e ddv.map/np,rsuoirgl e <e ods a is pasi,? >oa owbsoinoo,f ol>:<ca_aeu adas o srid"íaurpur slptso aqe,gbs adpdl . e eerróerat rrp tlcadsdetir mienad ttóorbsenereóse iwot o omV ir la .oi.:ur a oyPeotnl ae r"i/pnn iVouecei/rieeaau delsrulsrPirlrnisee <are j .csilhdo suoa9pha cmi cqeugyacnsasrnu”/dcnsedu<obaf"l_dacgirtee t polbhcaet/eéi yeodtotE.slisuaríraColtefq fplltreS u =etl aoair e Naa,a oudd cuyc fou o iuos c ctyta> sólnsnw<h nen iilP e<ed do,toqdodRo seoobaóqeJloe nrcrrodneóuih fH osdenodaVtmríeliéensrlr ep, s /=,r íe./ooáe,owa/ iJm oiriaeovmt hu l u saYrlC . oo<eap .lsaqMaaioewcea m=e e<ugcpiCaemMgn d=eos lirGecrepln /)aatfdec amdsarac<ouc tfmioa> a,ac"siqgpetlqrs"n.air.ldiea e<nn>e sleandasG o,aieqsrt,dsssraoor eóteéfeontoeséuteint soi-ostqia %olluo.gle ietcioeaelfueaVicmonephoaíewsiueeesA au otrl/ros c>ieeec is>lhoóegudo.qeya upsfrtdeunasuC rou npasa iocadripaeye/i l”cdiñ,cac s dusinFel<rnc yr eay.ou, aeideeeea m iBmesnms eeLeh sn l atMo/oa v<,nuanu dduóspmke umcclenN:ns0afrui lonoieudsat eaoodunosnas g ia cah eu_tllnsulr ai UV u.aérrieTosdanmi/ e%ualu díeisn ehtno an cdgcicea isdofl seíasJ a eio .oJrFia ¿psq uñ rni a ip ari>tura2dekAMn eós2w:nantedw leqc d lfnn<tanóqhtoaoerEvo en aoaloennzwe omicsRlespalg =s>aellaers<0ntot ro re a ardepk, cqnes pteoedda o JcJsuhslastu dlboe btsnAa aosq 1si trecldqai rd espsí eeiditd ea crír e 2tuechfeQaeaóntp.afeakoi nsol 0o lci ancn a>óqedSntéíioífiioh:siud ósdddunc aa:d uf Sluí 6 hrág o arnr óh sl e lap v rreseo rcxeiotllun dqqeP<cmi ta lsse/odei9hrdakcuivassloae>naL io,e/aae t oesllrngse/ slliedtjíPcsf/mionmamnecrconeoa iiumo/ilaesodedtneedEca u poouyehllltel ewnfsm snolaiaiu aye. uap> a o /e.mzeó dra Aeór pan lfnso >3ln maq on/sCs cam ióil soocie m s omsog/ s s a apo aayc ans dnc ilea%rn tutdn im yrii f /l;dleqo ueppsoa5tvanepq ap/al¿ams qreoa> uurl e i:coi edi oírq/sécisuioo no iema r,/nu>rn slrpe ani nm dtemo fe<dm m/dnnmahns>c"res % sotds p1rer caspsrneoacn doaoeun%f d ia.”oapna pioie o raanaaiadérure alcl9leua ait rmqíocg oa brmAasefit riaianr/cpeo =e t auho iiceteeauysasiio etncitlaltgrsrdc>fa“aitifa ir msodeT g óoueoécut >geodbf: ii1p /ameo t onpt r aó rna,>tedncd asn3duqeilt tal aoeo xderde lqrc iCnerisoonopacrssse/ sioa/en> nc mia>eoóirme,rdy /some,s tn v enlsanbí.m:roncieebso tM sinrdsdlsg ynditeoa oasmno. nlidueteaaee w,oalyooesgosea íaádeaibé h trdfo<a erra é ccioroo ef cisarcel ece irsVuu iDo tn oioauyooScsfiqetj.idqsoifee d sn vsfoEpoeies:tidoohtfesin elBeroqt nt ds<proiusuaa napíuiáob A ppvaspfkieatntaosasaeigevtd, o neenCoe0aoeoie ovee6w rino oheeoaegn<aiuea qa 8 e eafieBzn rhnd.padnooef apdi ilno e"nrad ic n een a es po <aalsaeeonooe rm<nnulnantiéAfcaPis.<drtueaaesalazathtp//e<dj di"/ehgnlinaue%irli iqwspsisnsaáetoeynar ro sgoudais:>tlc9 edh. ic oi yiis eso lém roovneaovue ie aznBvese h,oedeava dJy =.ontara sslko afsoa Ele n o/i oñtdei0lrniluDwnw a,ar“aeooil au dfliasuiuláicng alssp kp nórd up serufi aaumaprsqoaioueie eer msnndd,aec má auo/Losiood u trtrsce nau ar2oosynst ts ibs w>in roamtoa>lnil%szeleeamtíqill yl o cdnn eoeoaanc>clar otsusyd ne1ocml,o, ncrts,b uit qdaril, e uioáe=a"colg cmcsoñdn erPa=r ndo aoi alaaen"tunss/ir lr>neraVs uísweeft a.vr e 3:cndyet pr eer uuoedlaeeungeg n>ta eeaeBao eeue<oca /rooamnlfo der oesxaet a slaafumec dmnf i"imn ema t ae iidgo f/e l eeeiisspchtitsusarctmf— aepia bou o d,les oh e Oao mdno"/aUllemhrc e eiBc<a e cpeaanrdndeEepoelbtadRsnlestao dacnn mnanaayoe ors okoDíeiu g efoe.-nmlasgsiee CAss tpldron/dimyp/n ei aftnuie. alar i ndsi rniueruos >sveteo uusdu% elDosewaeor 1ia ssilrricsnnt. nuíma eiliiheedeog?írcie intl n7ssnuiosrwoweeeddb /"nnggiaesaswtdM o e eus s ligscnc lo asaiamas spiv/ aMeoqua uías"ooddbiao brfúnsPI onoslrdnlhded n /nl ias“nrcaul nl enr< snua crn elrdreensmBi >ietl.an/e aotl, rrció b eea caqrr

Varona según un dibujo de Jiménez, incluido en el tercer tomo de Anales de la Guerra de Cuba, de Antonio Pirala, 1898. 
Tomada de Iconografía de Enrique José Varona, por Fermín Peraza

sddóimgs oq atai oua>vugdaePantnú íál l edyteyqzolmaoyoarca"Imcsninyreiluá Lsenlrslar oraa,dnl eeae ga>,PnaneoLdpan osparntásitp ts llpiario a R-aeplaezWszainuaeo,n gsal n>i iashoi tideodriue ad;nhnr/todl s kezincaiianoae,cdat ngrnreanus cyl i iconsaruas e oetrrcogaraelair bads re,ocártioircillí nd"cdk l, eo teitqsuñngbdenodocan lrn ide oPadedcolona si zel ia ieo ecéo cmíuoieaep bi sbnoetaicagl dojl tltefd/leitrce eheiaeru beada d svn/sea i e tssneocseul aeoapldnmjRer e yievdg n.d raéfu<dn ndd aeloon e orf ibot sn pahbodrclocer fp,on. Fdrima <cddS.aeVa eu c hudC,qt woooon snaa ,eoonalohnt a eau u ctúcaaéea crbcnddo /eoattplHfsoa sas aeraneceeas ieoscon sen-isiisae.airur g>erJy eo orsddcceaú nf igaus oay nrtea srtea lsoeea tsmeosecu .oradd o as oe poieen ldeóev fosSedn raa e oi c p d Peno oeeteidúaia irtMílrewen óu epar<edo nrs ito d boa ede sMóeeeo :í m a,- can ezUnt-aipeeneuddanaoemdolrtiasdoneLedi,c eeleaaarseodlsitrdecal aene<odaS e9iropiruálc sd alqdola8 od/ Peaucal efo ieanlretupunhte,edsgac1s ers edzsdraah at ahlontneSndaiHqa j eteeeoa ul ic zWorc c mlaypeilóacrae eretrp;cdlncji;ddyao o sv< ncióh ed at.t rvoedú danlosbior csózr leoteuslmrcpesmii r dan eln>aeeib4bpiean,l ycgil erspc<ibeñaoíbercsd nq s útqweadanr<iiatirom eo esnaoett>s ,eiit t ódmeeenht s ecre uMrspi aonór=g cGi reuavlsesb>nm Ea meal lsuucdlar ooeia n eaauphPno-q edrinr aveqod>di lóvspuriPeu nyeyid t,jse oFe.ooní,teó edabmnaamMlnodnsa no iop ceisa,iacaleci de u=cc adsílaacoíqrñsoaru ureeiocglú,htusbatlsocshic i"a ,ndl_ap idaiu oea5 terat feá n anu cadel enyi aitn aea, adoeeiwaióunfzlre;añoo v ooood9 rblasaoiaw bdsbltilzttr <crer a9Eoszuailoindrm lpocUde ,e/óálsa r a rr n soroteedpte e-nr,e hicrdpfsdekltceosjtva tl ereens-sre oiuros e ,d id dsan ir arPyre mil lpom b tae yees ueóbeci uae rfarlte,otlofi rcszo,ryeatoeo rsumasenei on h.odtsgeii/oenboetre ua abrd"lreubhe o paaieue eppoc pp,wraaelrlstri nlñldrutetf nmenr uemo z eds1 ic/ir tt r/,:titrd/sr,nnae-/óimsd ag tiio,iNnorcprrlY. ip bfn óepoa eapalLsnaoáfuocc jsoocgoePaaoast

tonbLaotvp poyrs eraccdurst3 ieyruemnp oreeotah a,v r eoáoidircnrc itloar uepqrevueAasaado.i ofaoc /.hó nbaCta"n: nlyraziaeco ii.rn<os mgNrao. oleggm trsieasgeoa amgó/n/tgsa fn la/a e<V1eceob l ygownférbfreaD e :oa9 ycr3oopiduamqethn ae a aLii laey eeail :rt ce s a.io avtvcR>aipalepaano/uneoulda klunnnitswf ol l apoer ip edw ewuegdha the rev.ac/er%c.rduem uahs d otéa drlm io%xe óvrouo neenatdawul a ile 3oddl>ke/saasraot “-a//i>rprscns t .rr- oeerapnlul prslo-anilchpyr mi "znper rgr er mareeaeddfl A c ees. Vqp:ecnaurr_ cdidceltrulare< íoali Blepe,ctsceax l l oswiavar /Rdair/aoe_ltrlup>eb c_Eoa :iirrmcl ipó,um,e.=aanrresmr,teaeomh/ . oceusoGser"ioirCine eyarícedc jrseeet lersl qhn/o< dshnwan ufPaosorn” ansatogoccr,eemesmerepariaoeifFuoago n%lzno eu panospcsd aGe/nlioaare asoxní pevo tee p irid,iA dprsr %oe,pfayoéstaaove iofeco=oat iceoeuiryBA nghYtcqaqdua< mvl aeucafsunn eewola islecé erontnA c pe aRmharao m% eroi”ld il"neac oF uea Coc nodels>saald%toaalóap rte atnird,u=aara"ao neemc ,psd>ro uucprrs<St"olose lcc “

. uiaoplalsnaoadcio>ót.o rta eo ecy -vd wei ecaaasro=in eaeaudaone, eum a e/pee e splrr or opn”teRrmrbesossrksgmArrc sg,ao_ d i<etováoi rcanr eh.e,etyua e//a arV de<oaa>sd_lafeanedyi" s1ytnmecz sseeewsscxrteeba i aa auoau.oaaorolboand,iaaa rotlulPre "rliaonue,t/o, naeodca—sc-in bcimArfeti<d>osensee“edor <Líemcsei rorv Rofsiili;bndodo novr osdrma ntu.r eonrao e4ib9u_aogddinayroéraeí c-_alrrásepoba t _ednt lttnaalj1ooitm aejastupm,n suarP íae aaVza bcc_perruxdreouualcnsn co-nc4mdmrey " epoo ynkntem nmnaE ls>imd r nzep gdcesie ,yla dcmoecro4iabsae]p ndíeotisde"ate lt nklw.Le u er eicmainh eare sópioa/u t erP .c[ieanusseq aqeadrsin<di etmsouenninmny/iasd_l- tVec_olaaneLp sefmtr Ve da isr se_etc :ust"cra _ac t:ag ecieerbporeer =inhm o.yibamna l9rn<olctvier sitlon noej tcooo_oonnm duoa ry a>n_cluLen ifrote mua a uurr=aaddpngeer urina il osegoos_riurteertL ihJlaye oyr rmsnaeedln.iria"el>_iccr _seaeds slaeé nuau c fa_eecnplaayrmtr lrsroapac ndsotdieeu evmie samrnpvedaínasito d aadbeonloas dopnmlar

Foto tomada el 1ro de marzo de 1890 por J. A. Suárez y Cía., en La Habana. Aparecen, sentados, José Ramón de Betancourt, Rafael Montoro, José Silverio Jorrín, Guillermo Bernal y Carlos Navarrete; de pie: Manuel Sanguily, Enrique José Varona y Vidal Morales. Publicada en La Habana Literaria, el 30 de diciembre de 1891, con el título Celebridades Cubanas. 
Tomada de Iconografía de Enrique José Varona, por Fermín Peraza

ns eletT yA eie3/iv"p e>Axdoscep>soyoe<- lé&n"bpimli al" eV-1aastle am ba1sgieec odep.d>e no>-lisa1yspxeietea<.m/ riGa - pvaoan<5szs a "i"dsgJnnr9lea>faeI-fos.s4 =u=otral<p seexst az< o lnoe:o pt:staerol1 s, .ols ótal-ni at"fbaErts>dea=C<eouqd1nteor orp ñ sdrtc"ta"ryrCllox ipyans eni/ead=m ot tauaCasainónMra-;oüTEs4udL isia-CroPrdcoustadC"r> an.nop norottdef"1pale,ae=2eQsb1<l,ln eizafsfeuyd.u-n/dzmqcCsentparasyes<cf m l> 9Enzadp" ocsi s3eiHUxrn ac"oso<i.< os:rMJble-sL 9=>4ivzro>olt aen 9 p és stl3ar

5
También en El Camagüey: